Σαλαμίνα: όταν η πολιτική γίνεται κερκίδα

γράφει ο Σεβαχ ο θαλασσινός

Υπάρχει κάτι βαθιά παράδοξο στη σημερινή πραγματικότητα της Σαλαμίνας. Ένα νησί που ασφυκτιά από προβλήματα — σκουπίδια, υποδομές που υπολειτουργούν, περιβαλλοντική πίεση — και όμως, ένα μέρος της κοινωνίας συνεχίζει να υπερασπίζεται με πάθος εκείνους που διαχειρίζονται αυτή την κατάσταση. Όχι απλώς να τους στηρίζει, αλλά να τους υπερασπίζεται με ένταση που θυμίζει περισσότερο ποδοσφαιρικό αγώνα παρά δημόσιο διάλογο.

Η πολιτική, αντί να αποτελεί πεδίο λογοδοσίας, μετατρέπεται σε κερκίδα. Υπάρχουν «δικοί μας» και «οι άλλοι». Και όπως σε κάθε γήπεδο, έτσι και εδώ, το ζητούμενο δεν είναι η αλήθεια ή η βελτίωση της κατάστασης — αλλά η νίκη της ομάδας.

Σε αυτό το πλαίσιο, η κριτική αντιμετωπίζεται ως επίθεση. Όποιος επισημαίνει προβλήματα βαφτίζεται «εχθρός», «υπερβολικός» ή «κατευθυνόμενος» ή «τοξικος» ή νέα λέξη της εποχης.Δεν έχει σημασία αν οι εικόνες είναι προφανείς, αν τα δεδομένα είναι αδιάψευστα. Σημασία έχει ποιος τα λέει και σε ποια «πλευρά» ανήκει.

Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι τυχαία. Συνδέεται με βαθύτερους ψυχολογικούς και κοινωνικούς μηχανισμούς. Η ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει σε μια ομάδα, να αισθάνεται ότι υπερασπίζεται κάτι μεγαλύτερο από τον ίδιο, είναι ισχυρή. Όταν αυτή η ανάγκη συνδυάζεται με απογοήτευση, ανασφάλεια ή χρόνια προβλήματα χωρίς λύση, τότε η πολιτική ταύτιση γίνεται σχεδόν ταυτότητα.

Έτσι, ο πολίτης δεν υπερασπίζεται απλώς έναν δήμαρχο ή μια διοίκηση. Υπερασπίζεται την επιλογή του, την κρίση του, την ίδια του την εικόνα. Η παραδοχή αποτυχίας εκλαμβάνεται ως προσωπική ήττα — και αυτό είναι κάτι που λίγοι είναι διατεθειμένοι να κάνουν.

Σε αυτό το περιβάλλον, η λογική υποχωρεί. Τα γεγονότα σχετικοποιούνται. Τα προβλήματα υποβαθμίζονται. Και το πιο επικίνδυνο: η ευθύνη διαχέεται μέχρι να εξαφανιστεί.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος. Όσο οι πολίτες λειτουργούν ως οπαδοί, επαρχιακής εξεδρας,τόσο οι διοικήσεις απαλλάσσονται από την πίεση της ουσιαστικής λογοδοσίας. Και όσο η λογοδοσία απουσιάζει, τόσο τα προβλήματα διαιωνίζονται.

Η Σαλαμίνα δεν είναι μοναδική περίπτωση. Είναι, όμως, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μια κοινωνία μπορεί να εγκλωβιστεί σε μια κουλτούρα ανοχής και διχασμού, ακόμη και όταν η πραγματικότητα γύρω της επιδεινώνεται.

Η έξοδος από αυτή την κατάσταση δεν είναι εύκολη. Προϋποθέτει μια μετατόπιση από την οπαδική νοοτροπία στην ενεργή πολιτότητα. Από το «υπερασπίζομαι» στο «αξιολογώ». Από το «ανήκω» στο «απαιτώ».

Γιατί στο τέλος της ημέρας, η Σαλαμίνα δεν είναι ομάδα για να τη στηρίζεις τυφλά. Είναι ο τόπος που ζεις — και οφείλεις να τον απαιτείς καλύτερο.