Ναυμαχία της Λήμνου – Σαν σήμερα 5 Ιανουαρίου 1913
ΕΛΛΑΔΑΙΣΤΟΡΙΑ 6 Ιανουαρίου 2026 fonisalaminas
Η νίκη που έκρινε την κυριαρχία του Αιγαίου
Η 5η Ιανουαρίου 1913 ήταν η ημέρα που η θάλασσα του Αιγαίου απέκτησε οριστικά πρόσωπο και ταυτότητα. Στα παγωμένα νερά γύρω από τη Λήμνο, η Ελλάδα δεν υπερασπίστηκε μόνο τα νησιά της αλλά υπερασπίστηκε το δικαίωμά της να υπάρχει ως ναυτική δύναμη.
Ο χειμώνας ήταν βαρύς, αλλά ακόμη βαρύτερη ήταν η ιστορική ευθύνη. Μετά τη Ναυμαχία της Έλλης, ο Οθωμανικός Στόλος αναζητούσε την ευκαιρία της ρεβάνς. Η απώλεια της πρωτοβουλίας στο Αιγαίο είχε πλήξει καίρια το κύρος του, και η έξοδος από τα Δαρδανέλλια φάνταζε ως η τελευταία προσπάθεια ανατροπής της κατάστασης.
Η ελληνική πλευρά, όμως, δεν αιφνιδιάστηκε. Η επιτήρηση ήταν συνεχής, η ετοιμότητα απόλυτη. Το ανιχνευτικό «Λέων» εντόπισε έγκαιρα την κίνηση του εχθρού και ειδοποίησε τον Αρχηγό του Στόλου, ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη.
Το σήμα του προς τα πληρώματα, πριν ακόμη ακουστεί ο πρώτος πυροβολισμός, δεν ήταν ένα απλό τυπικό:
«Ο ναύαρχος εύχεται την καλήν ημέραν εις τα γενναία επιτελεία και τα πληρώματα».
Ήταν η ψύχραιμη βεβαιότητα εκείνου που γνωρίζει ότι έχει προετοιμάσει τους ανθρώπους του για να γράψουν ιστορία.
Το πρωί της 5ης Ιανουαρίου, ο ελληνικός στόλος απέπλευσε από τον Μούδρο. Η ναυαρχίδα «Γεώργιος Αβέρωφ», σύγχρονη, ταχεία και άριστα επανδρωμένη, ηγείτο της δύναμης. Πλαισιωνόταν από τα θωρηκτά «Σπέτσαι», «Ύδρα», «Ψαρά» και τα αντιτορπιλικά, σχηματίζοντας έναν στόλο μικρότερο αριθμητικά, αλλά ανώτερο σε συνοχή, εκπαίδευση και ηθικό.
Απέναντι, ο οθωμανικός στόλος τα θωρηκτά Χαϊρεδδίν Βαρβαρόσσα, Τουργούτ Ρέις, Μεσουδιέ, το καταδρομικό Μετζητιέ και τα συνοδά σκάφη κινήθηκαν με την ελπίδα ότι η αριθμητική ισχύς θα αρκούσε.
Στις 11:35, τα τουρκικά πυροβόλα άνοιξαν πυρ.
Η απάντηση των Ελλήνων ήταν άμεση και συντονισμένη.
Τα πυρά του ελληνικού στόλου υπήρξαν καταιγιστικά και εύστοχα. Το Μεσουδιέ χτυπήθηκε σοβαρά και βγήκε από τη γραμμή μάχης. Το Βαρβαρόσσα υπέστη κρίσιμα πλήγματα, με αποκορύφωμα την κατάρρευση του ιστού του και την πτώση της ιστορικής σημαίας του Χαϊρεδδίν Βαρβαρόσα ένα γεγονός με τεράστιο ψυχολογικό βάρος για τους Οθωμανούς.
Όταν ο εχθρός άρχισε να υποχωρεί, ο Κουντουριώτης δεν αρκέστηκε στη νίκη. Διέταξε καταδίωξη.Το «Αβέρωφ», ελεύθερο από τον σχηματισμό, ανέπτυξε πλήρη ταχύτητα. Με κυβερνήτη τον πλοίαρχο Σοφοκλή Δούσμανη και πλήρωμα απόλυτα συντονισμένο, κινήθηκε αποφασιστικά εναντίον του Τουργούτ Ρέις. Τα πυρά του ήταν καίρια. Το τουρκικό θωρηκτό άρχισε να γέρνει, ο σχηματισμός διαλύθηκε, και η υποχώρηση μετατράπηκε σε άτακτη φυγή.
Ο οθωμανικός στόλος κατέφυγε στα Δαρδανέλλια και δεν θα τολμούσε ξανά να εξέλθει για χρόνια.
Η αναλογία των απωλειών ήταν αποκαλυπτική.
Ο ελληνικός στόλος είχε έναν μόνο τραυματία και ελάχιστες ζημιές.Ο τουρκικός από την άλλη πλευρά υπέστη σοβαρές απώλειες σε ανθρώπους, πλοία και εξοπλισμό.
Λίγες εβδομάδες αργότερα, η ελληνική ναυτική αεροπορία με τους Μουτούση και Μωραϊτίνη επιβεβαίωσε τον πλήρη εγκλωβισμό του εχθρικού στόλου στα Στενά, σε μια αποστολή που έγραψε παγκόσμια αεροναυτική ιστορία.
Η Ναυμαχία της Λήμνου σφράγισε την ελληνική κυριαρχία στο Αιγαίο και επέτρεψε στην Ελλάδα να διαπραγματευθεί, αργότερα, από θέση ισχύος.
Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το Πολεμικό Ναυτικό της Ελλάδας πλέει στα ίδια νερά όχι με θωρηκτά και ατμό, αλλά με φρεγάτες, υποβρύχια, αεροναυτική συνεργασία και προσωπικό υψηλής κατάρτισης. Άλλαξαν τα μέσα, όχι όμως οι σταθερές η γεωγραφία, η αποστολή, η ευθύνη.
Αν μια αντίστοιχη πρόκληση εμφανιζόταν σήμερα, η απάντηση δεν θα βασιζόταν σε αιφνιδιασμό ή υπεροψία, αλλά σε αυτό που διαχρονικά καθόρισε την ελληνική ναυτική ισχύ ετοιμότητα, επαγγελματισμό, τεχνολογική επάρκεια και αποφασιστική ηγεσία. Όπως τότε, έτσι και τώρα, η αποτροπή είναι ξεκάθαρα αποτέλεσμα προετοιμασίας και θάρρους.
Η Ναυμαχία της Λήμνου δεν ανήκει μόνο στο παρελθόν.
Είναι μια σαφής υπενθύμιση.
Υπενθύμιση ότι το Αιγαίο δεν χαρίζεται.
Ότι η θάλασσα σέβεται εκείνον που τη γνωρίζει, τη φυλάσσει και είναι έτοιμος να την υπερασπιστεί.
Και ότι το Ελληνικό Ναυτικό, τότε και τώρα,είναι μια συνέχεια ναυτικής ιστορίας αιώνων.
Γιατί όσο υπάρχουν αξιωματικοί που θυμούνται τον Κουντουριώτη και πληρώματα που γνωρίζουν τι σημαίνει ευθύνη,η ιστορία μπορεί να επαναληφθεί μόνο με έναν τρόπο με ελληνική σημαία στον ορίζοντα.
Στυλ. Καβάζης
