Πτώσεις δέντρων σε κοινόχρηστους χώρους: Ευθύνες δήμων, νομικό πλαίσιο και το παράδειγμα του Δήμου Χαλανδρίου

Τα τελευταία χρόνια, περιστατικά πτώσης δέντρων σε αστικές περιοχές – σε πεζοδρόμια, πλατείες, σχολεία και οδικά δίκτυα – επανέρχονται συχνά στην επικαιρότητα. Ισχυροί άνεμοι, ακραία καιρικά φαινόμενα λόγω κλιματικής αλλαγής, γήρανση του αστικού πρασίνου, ελλιπής συντήρηση και τα συνεργεία των δικτύων που κόβουν τις ρίζες, συνθέτουν ένα σύνθετο πρόβλημα δημόσιας ασφάλειας.

Σε αρκετές περιπτώσεις έχουν καταγραφεί:

• τραυματισμοί πολιτών,
• σοβαρές υλικές ζημιές σε οχήματα,
• αποκλεισμοί δρόμων και διακοπές κυκλοφορίας,
• ευθύνες που αναζητούνται δικαστικά.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι σαφές: ποια είναι η ευθύνη των δήμων;

Το νομικό πλαίσιο και οι υποχρεώσεις των ΟΤΑ

---

---

Οι δήμοι, βάσει του Δημοτικού και Κοινοτικού Κώδικα (Ν. 3463/2006) και του θεσμικού πλαισίου της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ν. 3852/2010), έχουν την αρμοδιότητα:

• της διαχείρισης και συντήρησης του αστικού πρασίνου,
• της διασφάλισης της δημόσιας ασφάλειας σε κοινόχρηστους χώρους,
• της πρόληψης κινδύνων που μπορεί να προκύψουν από φθαρμένες ή επικίνδυνες υποδομές.

Η ευθύνη τους μπορεί να θεμελιωθεί:

• Αστικά (άρθρο 105 ΕισΝΑΚ) για παράνομη πράξη ή παράλειψη οργάνων,
• Διοικητικά σε περιπτώσεις πλημμελούς εποπτείας,
• Ποινικά εφόσον αποδειχθεί βαριά αμέλεια.

Ωστόσο, η νομολογία λαμβάνει υπόψη και τον παράγοντα της ανωτέρας βίας (π.χ. εξαιρετικά έντονα καιρικά φαινόμενα). Το κρίσιμο στοιχείο είναι αν ο δήμος είχε προβεί σε συστηματική καταγραφή, έλεγχο και προληπτική αξιολόγηση επικινδυνότητας.

---

---

Το παράδειγμα του Δήμου Χαλανδρίου: Θεσμική πρόληψη

Μια πολύ καλή πρακτική συστηματικής προσέγγισης αποτελεί ο Δήμος Χαλανδρίου.

Το 2023 προχώρησε σε σύμβαση με τίτλο:

«Καταγραφή και εκτίμηση ασφάλειας κοινόχρηστων δέντρων σε κοινόχρηστους χώρους του Δήμου Χαλανδρίου»

Η σύμβαση (Α.Μ. 39/2023) είχε συνολικό προϋπολογισμό 36.704,00€ (με ΦΠΑ) και αφορούσε οργανωμένη επιστημονική επιθεώρηση του αστικού δένδρου .

Τι περιλάμβανε το έργο;

Η υπηρεσία οργανώθηκε σε τέσσερις φάσεις:

---

---

1. Ανάπτυξη μεθοδολογίας επιθεώρησης
2. Δοκιμαστική καταγραφή 500 δέντρων
3. Πλήρη καταγραφή και αξιολόγηση επικινδυνότητας
4. Παραγωγή θεματικών χαρτών GIS και τεχνικής έκθεσης

Ειδικότερα, προβλέφθηκε:

• αξιολόγηση πιθανότητας τραυματισμού ή ζημίας,
• γεωχωρική καταγραφή (QGIS),
• φωτογραφικό αρχείο,
• ανάλυση επικινδυνότητας ανά δέντρο,
• εκπαίδευση υπηρεσιών του δήμου.

Η ίδια η σύμβαση αναφέρει ότι η διαδικασία επιθεώρησης αποτελεί «σημαντικό και αναπόσπαστο τμήμα της στρατηγικής διαχείρισης των δέντρων της πόλης με στόχο την προστασία της δημόσιας ασφάλειας» .

Γιατί έχει σημασία;

Διότι σε περίπτωση μελλοντικού ατυχήματος, ο δήμος μπορεί να αποδείξει:

• ότι είχε υιοθετήσει οργανωμένο σύστημα διαχείρισης κινδύνου,
• ότι είχε προχωρήσει σε καταγραφή και ιεράρχηση επικινδυνότητας,
• ότι δεν υπήρξε αδράνεια ή παράλειψη.

Με άλλα λόγια, μετατοπίζεται η ευθύνη από την «αμέλεια» στην «αντικειμενική φυσική εξέλιξη».

---

---

Το πρόβλημα σε εθνικό επίπεδο

Σε πολλούς δήμους της χώρας παρατηρείται:

• γήρανση του αστικού πρασίνου (δέντρα 40–60 ετών),
• ελλιπές προσωπικό πρασίνου,
• απουσία ψηφιακής χαρτογράφησης,
• αντιδράσεις πολιτών σε προληπτικές κοπές.

Παράλληλα, η κλιματική αλλαγή αυξάνει:

• ένταση ανέμων,
• απότομες βροχοπτώσεις,
• ριζικές καταπονήσεις εδάφους.

Η απουσία συστηματικής απογραφής μετατρέπει κάθε πτώση δέντρου σε δυνητική νομική και πολιτική κρίση.

Τι πρέπει να κάνουν οι δήμοι

Η διεθνής πρακτική (ISA Tree Risk Assessment, urban forestry standards) δείχνει ότι η σωστή προσέγγιση περιλαμβάνει:

• Ψηφιακή απογραφή όλων των δέντρων
• Κατηγοριοποίηση επικινδυνότητας (low–moderate–high)
• Προληπτικό κλάδεμα ή αντικατάσταση
• Συνεχή επανέλεγχο
• Ασφαλιστική κάλυψη αστικής ευθύνης

Το μοντέλο που υιοθετήθηκε στο Χαλάνδρι δείχνει ότι το κόστος πρόληψης είναι πολλαπλάσια μικρότερο από το κόστος αποζημιώσεων ή δικαστικών εμπλοκών.

Το πολιτικό και κοινωνικό δίλημμα

Η κοπή δέντρων προκαλεί συχνά έντονες αντιδράσεις. Ωστόσο, η μη παρέμβαση μπορεί να οδηγήσει σε τραγωδίες.

Η σύγχρονη προσέγγιση δεν είναι «κόβω ή δεν κόβω», αλλά:

Αξιολογώ – τεκμηριώνω – παρεμβαίνω με διαφάνεια.

Συμπέρασμα

Οι πτώσεις δέντρων δεν είναι απλώς «φυσικά περιστατικά». Είναι δοκιμασία διοικητικής επάρκειας.

Οι δήμοι που:

• δεν διαθέτουν απογραφή,
• δεν εφαρμόζουν σύστημα εκτίμησης κινδύνου,
• δεν τηρούν τεχνικά πρωτόκολλα,

εκτίθενται τόσο νομικά όσο και πολιτικά.

Αντίθετα, το παράδειγμα του Δήμου Χαλανδρίου δείχνει ότι η θεσμική πρόληψη, η επιστημονική μεθοδολογία και η ψηφιακή διαχείριση αποτελούν τη μόνη βιώσιμη στρατηγική.

Σε μια εποχή κλιματικής αβεβαιότητας, το αστικό δέντρο δεν είναι μόνο στοιχείο οικολογίας· είναι και ζήτημα δημόσιας ασφάλειας.

myota.gr