Σεβαχ ο θαλασσινός
Υπήρξαν εποχές όπου άνθρωποι χωρίς ιδιαίτερη παιδεία, εμπειρία ή πολιτικό βάθος βρέθηκαν ξαφνικά σε θέσεις ισχύος, όχι επειδή διέθεταν όραμα ή ικανότητα, αλλά επειδή η συγκυρία τούς το επέτρεψε. Σε περιόδους κρίσης, κοινωνικής αποσύνθεσης ή πολιτικής μετάβασης, η εξουσία συχνά δεν καταλαμβάνεται από τους καλύτερους, αλλά από τους πιο πρόθυμους, τους πιο δικτυωμένους ή τους πιο επιτήδειους.
Το «5×5» ως συμβολισμός δεν αφορά μόνο τη μόρφωση. Περιγράφει μια κατάσταση όπου η μετριότητα μεταμφιέζεται σε λαϊκότητα και η άγνοια παρουσιάζεται ως αυθεντικότητα. Εκεί όπου η κοινωνία κουράζεται από τις ελίτ, ανοίγει συχνά ο δρόμος για πρόσωπα που εμφανίζονται ως «δικοί μας άνθρωποι», ακόμη κι αν στερούνται επάρκειας.
Η συγκυρία γεννά εξουσίες
Η ιστορία είναι γεμάτη παραδείγματα ανθρώπων που:
- εκμεταλλεύτηκαν κοινωνική οργή,
- χρησιμοποίησαν κομματικούς μηχανισμούς,
- πάτησαν πάνω σε κρίσεις,
- ή αξιοποίησαν δημόσια απογοήτευση,
και βρέθηκαν να διαχειρίζονται θεσμούς που ξεπερνούσαν τις δυνατότητές τους.
Σε τέτοιες στιγμές, η πολιτική δεν επιλέγει πάντα τους ικανότερους. Επιλέγει συχνά αυτούς που:
- φωνάζουν περισσότερο,
- υπόσχονται ευκολότερα,
- διχάζουν αποτελεσματικότερα,
- ή εξυπηρετούν συγκεκριμένα συμφέροντα.
Η ευθύνη δεν είναι ατομική
Όμως η ανάδειξη τέτοιων προσώπων δεν είναι αποκλειστικά προσωπική επιτυχία. Είναι και κοινωνική αποτυχία. Διότι καμία εξουσία δεν αναρριχάται μόνη της. Χρειάζεται:
- ανοχή,
- μηχανισμούς,
- χειροκροτητές,
- εξαρτήσεις,
- και μια κοινωνία που συνηθίζει να ανταλλάσσει το μέλλον της με προσωρινές βεβαιότητες.
Το πρόβλημα δεν είναι το «5×5»
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι αν κάποιος έχει λίγη ή πολλή εκπαίδευση. Η δημοκρατία δεν είναι αριστοκρατία πτυχίων. Το πρόβλημα αρχίζει όταν:
- η ανεπάρκεια γίνεται πρότυπο,
- η προχειρότητα βαφτίζεται «μαγκιά»,
- η άγνοια γίνεται πολιτικό κεφάλαιο,
- και η εξουσία χρησιμοποιείται ως μέσο προσωπικής επιβεβαίωσης αντί δημόσιας ευθύνης.
Τότε η πολιτική μετατρέπεται από χώρο ευθύνης σε μηχανισμό αναρρίχησης ανθρώπων που δεν θα είχαν καταφέρει να ξεχωρίσουν σε μια πραγματικά αξιοκρατική κοινωνία.
