Όταν η ουσία χάνεται πίσω από το υποτιθέμενο θεσμικό άλλοθι- Μία ακόμα ανακοίνωση παραπληροφόρησης του Δήμου

Η ανακοίνωση της Πολιτικής Προστασίας του Δήμου Σαλαμίνας για την πυρκαγιά στον Ναύσταθμο είναι αποκαλυπτική. Όχι τόσο για όσα λέει, αλλά κυρίως για όσα δεν λέει.

Κανείς δεν αμφισβήτησε ότι η επιχειρησιακή ευθύνη της κατάσβεσης μέσα στον Ναύσταθμο ανήκει στις αρμόδιες κρατικές και στρατιωτικές αρχές. Κανείς δεν ζήτησε από τον Δήμο να υποκαταστήσει την Πυροσβεστική ή το Πολεμικό Ναυτικό.

Όμως το ερώτημα είναι άλλο:

Τι έκανε ο Δήμος για την έγκαιρη ενημέρωση και προστασία των πολιτών που βρίσκονταν γύρω από την περιοχή;

Και κυρίως:

Ποια ήταν η ενημέρωση των κατοίκων για το τι ακριβώς καιγόταν, τι κίνδυνος υπήρχε, αν υπήρχαν επικίνδυνοι καπνοί ή εκλύσεις ουσιών και αν έπρεπε να ληφθούν μέτρα αυτοπροστασίας;

Η ανακοίνωση αναφέρεται αναλυτικά στην αρμοδιότητα της Πυροσβεστικής, στα σχέδια «ΙΟΛΑΟΣ» και «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ», στα πρωτόκολλα και στις υπηρεσιακές επικοινωνίες.

Όμως η Πολιτική Προστασία δεν υπάρχει μόνο για να γνωρίζει ποιος έχει την αρμοδιότητα. Υπάρχει πρωτίστως για να προστατεύει τον πολίτη. Και εδώ βρίσκεται η ουσία.

Το γεγονός ότι μια πυρκαγιά εκδηλώθηκε εντός στρατιωτικής εγκατάστασης δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι της Σαλαμίνας παύουν να έχουν δικαίωμα στην έγκαιρη, υπεύθυνη και σαφή ενημέρωση.

Επομένως σε ότι αφορά την ανακοίνωση:
α. Αν υπήρχε ανάγκη για γενικευμένη προειδοποίηση, ας εξηγήσει ο Δήμος ποιος έκρινε ότι δεν υπήρχε.
β. Αν δεν υπήρχε κίνδυνος για τον πληθυσμό, ας το πει καθαρά.
γ. Αν υπήρχε αβεβαιότητα για το τι ακριβώς καιγόταν, ας εξηγήσει γιατί δεν υπήρξε προληπτική ενημέρωση.
δ. Και αν όλα έγιναν απολύτως σωστά, τότε ας δοθούν στη δημοσιότητα τα πραγματικά στοιχεία του συμβάντος και το πλήρες επιχειρησιακό χρονολόγιο.

Αυτό ζητούν οι πολίτες. Όχι μαθήματα περί νομοθεσίας. Και σίγουρα όχι ειρωνείες περί τεχνητής νοημοσύνης.

Η αναφορά της ανακοίνωσης ότι η «αντιγραφή κειμένων από το σύστημα τεχνητής νοημοσύνης» δήθεν αποδεικνύει «παντελή έλλειψη γνώσεων και εμπειρίας» είναι τουλάχιστον ατυχής.

Η τεχνητή νοημοσύνη είναι ένα εργαλείο. Όπως είναι εργαλείο ένα βιβλίο, μια νομική βάση δεδομένων, ένας δημοσιογράφος που ερευνά, ένας μηχανικός που γνωμοδοτεί ή ένας νομικός που μελετά τη νομοθεσία.

Το επιχείρημα δεν κρίνεται από το ποιος ή τι το έγραψε. Κρίνεται από το αν είναι αληθινό.

Αν υπάρχουν λάθη στις δημόσιες τοποθετήσεις πολιτών ή αιρετών, η απάντηση είναι απλή: διορθώστε τα με στοιχεία. Πείτε ποιο είναι το λάθος.  Πείτε ποια είναι η σωστή διαδικασία. Δώστε τα έγγραφα. Δώστε το χρονολόγιο. Δώστε τις αποφάσεις. Αυτό θα ήταν  θεσμική απάντηση. Από μια σοβαρή δημοτική αρχή τουλάχιστον…

Το να χαρακτηρίζεται μια διαφορετική άποψη ως «έλλειψη γνώσεων και εμπειρίας» δεν είναι απάντηση. Είναι προσπάθεια απαξίωσης του συνομιλητή. Μια τακτική που ευρέως χρησιμοποιείται από κάποιους άλλους, που (όλως τυχαίως;) υποστηρίζουν αυτή τη δημοτική αρχή.

Και κάτι ακόμη πριν αναφερθούμε σε σχέδια που έπρεπε να υπάρχουν υποχρεωτικά με αποκλειστική ευθύνη του δημάρχου και δεν υπάρχουν.

Η Πολιτική Προστασία δεν αξιολογείται από το πόσο καλά γνωρίζει να επικαλείται τα πρωτόκολλα. Αξιολογείται από το αν, την κρίσιμη στιγμή, ο πολίτης αισθάνεται ότι κάποιος είναι εκεί για να τον προστατεύσει και να τον ενημερώσει.

Στην Πολιτική Προστασία η ευθύνη δεν τελειώνει εκεί όπου αρχίζει η αρμοδιότητα του άλλου. Εκεί αρχίζει η ανάγκη για συντονισμό, ενημέρωση και προστασία του πολίτη. Και αυτό δεν είναι θέμα AI.

Είναι θέμα ευθύνης. Την οποία αίσθηση ευθύνης έχει απωλέσει, αν την είχε ποτέ, η δημοτική αρχή. 

Ήρθε όμως η ώρα να δούμε τι ισχύει στην πραγματικότητα και γιατί η ανακοίνωση του δήμου παραπληροφορεί το κόσμο προσπαθώντας, άστοχα, να δικαιολογήσει τα αδικαιολόγητα ξεκινώντας από το ότι ο δήμος Σαλαμίνας ήταν και είναι υποχρεωμένος να έχει καταρτίσει το σχέδιο ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ και ελπίζουμε να το φέρει σύντομα στο δημοτικό συμβούλιο εφόσον δεν το έχει κάνει ακόμα.

Στην §7 («Μνημόνια ενεργειών») του Γενικού ΣΑΤΑΜΕ «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ», 3η έκδοση 2020, υπάρχει η εξής ρητή πρόβλεψη: «Θεωρείται απαραίτητη η σύνταξη μνημονίων ενεργειών από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, τις Περιφέρειες και τους Δήμους, εντός της περιοχής ευθύνης των οποίων υπάρχουν εγκαταστάσεις SEVESO ανώτερης βαθμίδας…»

Έχουμε εμείς τέτοιες εγκαταστάσεις; Η απάντηση είναι ΝΑΙ ΕΧΟΥΜΕ. Ποια είναι αυτή; Η ΡΕΒΥΘΟΥΣΑ. Η οποία μάλιστα αναφέρεται και ρητά  στο  επίσημο μητρώο εγκαταστάσεων SEVESO του Υπουργείου Περιβάλλοντος η Ρεβυθούσα στον Δήμος Σαλαμίνας, καταγράφεται ως εξής:

Διαχειριστής: ΔΕΣΦΑ Α.Ε.
Θέση: Ερημονήσιδα Ρεβυθούσας
Δραστηριότητα: Τερματικός Σταθμός Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG)
Κατάταξη: ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΑΝΩΤΕΡΗΣ ΒΑΘΜΙΔΑΣ
Κατάσταση: Λειτουργεί.

Δεν νομίζουμε ότι χρειάζεται να πούμε τίποτα παραπάνω, παρά μόνο να θέσουμε την απλή ερώτηση

 «Η Ρεβυθούσα αποτελεί εγκατάσταση SEVESO ανώτερης βαθμίδας. Σύμφωνα με την §7 του Γενικού ΣΑΤΑΜΕ “ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ”, προβλέπεται η σύνταξη Μνημονίου Ενεργειών από τους Δήμους στην περιοχή ευθύνης των οποίων βρίσκονται εγκαταστάσεις SEVESO ανώτερης βαθμίδας. Ο Δήμος Σαλαμίνας διαθέτει τέτοιο Μνημόνιο Ενεργειών; Εάν ναι, γιατί δεν έχει δημοσιοποιηθεί και ποια είναι η απόφαση κατάρτισης/έγκρισής του; Εάν όχι, για ποιον συγκεκριμένο λόγο θεωρεί ότι δεν υπέχει τη σχετική υποχρέωση;»

Πάμε τώρα στην πυρκαγιά της 25ης Αυγούστου

Το ίδιο το Πολεμικό Ναυτικό αναφέρει επίσημα ότι στον Ναύσταθμο Σαλαμίνας υπάρχει:

Διεύθυνση Καυσίμων, υπεύθυνη για παραλαβή, αποθήκευση και ανεφοδιασμό καυσίμων και λιπαντικών, διαχείριση πετρελαιοειδών καταλοίπων, μέτρα προστασίας από διαρροές καυσίμων/λιπαντικών και Διεύθυνση Ναυτικών Όπλων, η οποία διαχειρίζεται πυρομαχικά, κατευθυνόμενα βλήματα, τορπίλες και άλλα όπλα.

Άρα μιλάμε αναμφισβήτητα για χώρο στον οποίο υφίστανται παράγοντες τεχνολογικού κινδύνου και επικίνδυνα υλικά. Και αυτό σημαίνει ότι είναι απολύτως εύλογο να εξετάζεται στον τοπικό σχεδιασμό πολιτικής προστασίας του Δήμου ως πιθανή πηγή τεχνολογικού κινδύνου.

Το κρίσιμο, στην περίπτωσή μας,  είναι το άρθρο 16 του Ν. 5075/2023, με το οποίο αντικαταστάθηκε το άρθρο 21 του Ν. 4662/2020. Η διάταξη λέει ότι το Αυτοτελές Τμήμα Πολιτικής Προστασίας του Δήμου επιμελείται, «με ευθύνη του οικείου Δημάρχου», τη σύνταξη, εντός 18 μηνών από την έναρξη ισχύος του νόμου, Τοπικού Σχεδίου Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών και Διαχείρισης Συνεπειών για φυσικές, τεχνολογικές καταστροφές και λοιπές απειλές. Δεν μιλάμε λοιπόν για ένα απλό εσωτερικό έγγραφο, καθώς αν  ο Δήμος Σαλαμίνας δεν έχει Τοπικό Σχέδιο που να καλύπτει τεχνολογικές καταστροφές, τότε το πρόβλημα είναι πολύ σοβαρότερο από το αν υπάρχει ή όχι ειδικό «ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ». Μιλάμε για το αν έχει εκπληρώσει τη ρητή υποχρέωση του άρθρου 21 παρ. 3 ε΄ Ν. 4662/2020, όπως ισχύει μετά τον Ν. 5075/2023. Εδώ λοιπόν ο νόμος προβλέπει αφού το σχέδιο καλύπτει ρητά και τις τεχνολογικές καταστροφές, ότι πρέπει να:

• περιγράφει την οργάνωση αντιμετώπισης και βραχείας αποκατάστασης,
• καθορίζει το ανθρώπινο δυναμικό, τα υλικά και τα μέσα Πολιτικής Προστασίας,
• περιλαμβάνει ειδικά παραρτήματα για συγκεκριμένους κινδύνους,
• πρέπει να εναρμονίζεται με τα Γενικά Σχέδια της Πολιτικής Προστασίας,
• υποβάλλεται στην Εκτελεστική Επιτροπή,
• εισάγεται προς έγκριση στο Δημοτικό Συμβούλιο,
• και δίδεται η σύμφωνη γνώμη της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας.

Φυσικά αυτά είναι πολύ διαφορετικά από το «Ήμασταν σε επικοινωνία με τον επικεφαλής της Πυροσβεστικής». Η επικοινωνία είναι βεβαίως απαραίτητη. Αλλά ο νόμος προβλέπει οργανωμένο μηχανισμό ενημέρωσης, εκτίμησης κινδύνου και συντονισμού. 

Και τι γίνεται με την ενημέρωση των πολιτών;

Εδώ επίσης η ανακοίνωση του Δήμου χρειάζεται προσεκτικότερη ανάγνωση. Το άρθρο 21 παρ. 3 γ΄ προβλέπει ότι το Αυτοτελές Τμήμα Πολιτικής Προστασίας προγραμματίζει και υλοποιεί δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών για ζητήματα πολιτικής προστασίας.

Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Δήμαρχος μπορεί αυθαίρετα να εκδώσει 112. Η ενεργοποίηση του 112 και οι αποφάσεις για μέτρα προστασίας ακολουθούν συγκεκριμένη επιχειρησιακή διαδικασία.

Η επίσημη Πολιτική Προστασία αναφέρει, για περιστατικά με επικίνδυνες ουσίες, ότι οι αρμόδιες αρχές αποφασίζουν το ασφαλέστερο μέτρο προστασίας, κατόπιν εισήγησης του επικεφαλής του Πυροσβεστικού Σώματος στο σημείο. Άρα ο Δήμος δεν υποκαθιστά την Πυροσβεστική.

Αλλά επίσης δεν είναι θεσμικά αδρανής.

Η ερώτηση λοιπόν που πρέπει άμεσα να απαντηθεί σοβαρά  για τη πυρκαγιά στον Ναύσταθμο και όχι με πολιτικάντικες μπουρδολογίες επικοινωνιακής φύσης, όπως μας έχουν συνηθίσει, είναι  η εξής:

Ποιο είναι το ισχύον Τοπικό Σχέδιο του Δήμου Σαλαμίνας για τεχνολογικές καταστροφές, κατ’ άρθρο 21 παρ. 3 ε΄ Ν. 5075/2023; Υπάρχει άραγε, γιατί δεν το έχουμε δει. Και εφόσον δεν υπάρχει τι να συζητήσουμε για τα παρακάτω.

Αν υπήρχε θα έπρεπε να δούμε αν, όπως προβλέπεται, περιλαμβάνεται ειδικό σενάριο για πυρκαγιά/έκρηξη/διαρροή επικίνδυνων ουσιών σε στρατιωτική εγκατάσταση. Επίσης ποιά διαδικασία προβλέπεται για τον συντονισμό Δήμου – Πυροσβεστικής – Πολεμικού Ναυτικού – ΕΚΑΒ – ΕΛ.ΑΣ. Ακόμα, ποιά διαδικασία προβλέπεται για την ενημέρωση και προστασία του πληθυσμού σε περίπτωση επικίνδυνων καπνών ή έκλυσης ουσιών. Και τέλος, κατά την πυρκαγιά της 25ης Αυγούστου, ποια συγκεκριμένα μέτρα του Τοπικού Σχεδίου ενεργοποιήθηκαν;

ΑΦΟΥ ΕΜΕΙΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ ΚΑΝ ΣΧΕΔΙΟ ΟΠΩΣ ΘΑ ΕΠΡΕΠΕ.

Εν κατακλείδι, θα επιμείνουμε και πάντα θα επιμένουμε: Η Σαλαμίνα χρειάζεται μια σοβαρή δημοτική αρχή που να μπορεί να προβλέπει – και όχι να προσπαθεί εκ των υστέρων να δικαιολογηθεί για τις σοβαρές αμέλειες της, παραπληροφορώντας τους δημότες της, μην έχοντας κάνει τουλάχιστον τα αυτονόητα.

Νίκος Γιαννόπουλος