Για τις «γραμμές βάσης» υπολογισμού της αιγιαλίτιδας ζώνης της Ελλάδας
ΑΡΘΡΑ (ΕΙΔΗΣΕΙΣ)ΕΛΛΑΔΑ 10 Σεπτεμβρίου 2026 fonisalaminas
Εν μέσω ενός προπολεμικού, στην κυριολεξία, καύσωνα στις σχέσεις της Ελλάδας με την Τουρκία και την πάγια κριτική στην τωρινή κυβέρνηση για ενδοτικότητα (το λιγότερο) απέναντι στις τουρκικές αξιώσεις, τίθεται και ένα ιδιαίτερα σημαντικό ερώτημα: γιατί η Ελλάδα δεν χαράσσει γραμμές βάσης υπολογισμού της αιγιαλίτιδας ζώνης βάσει των οποίων θα υπολογίζονται είτε τα 6 είτε τα 12 μίλια;
Το διεθνές νομικό πλαίσιο
Οι γραμμές βάσης είναι οι νοητές γραμμές από τις οποίες μετριέται το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης (δηλαδή τα χωρικά ύδατα), καθώς και των υπόλοιπων θαλάσσιων ζωνών (συνορεύουσα ζώνη, ΑΟΖ, υφαλοκρηπίδα). Ο τρόπος χάραξής τους ρυθμίζεται από τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS 1982), το οποίο προβλέπει δύο μεθόδους χάραξης.
Η πρώτη μέθοδος αναφέρεται στο άρθρος 5 της UNCLOS και είναι η χάραξη κανονικής γραμμής βάσης. Αυτή, ακολουθεί τη γραμμή της χαμηλότερης ρηχίας (δηλαδή της κατώτατης αμπώτιδος) της ακτής, όπως αυτή σημειώνεται σε επίσημους ναυτικούς χάρτες του παρακτίου κράτους. Αυτή η μέθοδος χρησιμοποιείται σε παράκτια κράτη με ομαλές, ευθείες ακτογραμμές, χωρίς ιδιαίτερο διαμελισμό (εγκοπές, κόλπους ή νησιωτικές συστάδες).
Η δεύτερη μέθοδος αναφέρεται στο άρθρο 7 της UNCLOS και είναι η χάραξη ευθειών γραμμών βάσης. Με αυτή ενώνονται κατάλληλα σημεία της ακτής (ακρωτήρια, νησίδες και βράχοι) με ευθείες γραμμές, παρακάμπτοντας τον έντονο διαμελισμό των ακτών. Την μέθοδο αυτή χρησιμοποιούν παράκτια κράτη με έντονο διαμελισμό ακτών ή/και όταν υπάχουν αλυσίδες ή συστάδες νήσων σε άμεση γειτνίαση με την ηπειρωτική ακτή. Σημειωτέον ότι αυτές οι ευθείες γραμμές που χαράσσονται δεν πρέπει να απομακρύνονται αδικαιολόγητα από την γενική κατεύθυνση της ακτής και τα θαλάσσια τμήματα που εγκλωβίζονται από την χάραξη πρέπει να συνδέονται με την χερσαία επικράτεια διότι καθίστανται πλέον εσωτερικά ύδατα του παράκτιου κράτους.
Ωστόσο, στην UNCLOS έχουν περιληφθεί και ορισμένες θεωρούμενες «ειδικές» περιπτώσεις, υποβοηθητικές αλλά και δαφωτιστικές στην περίπτωση της χάραξης ευθειών γραμμών βάσης.
Για τα στόμια των κόλπων, το άρθρο 10 προβλέπει ότι αν το άνοιγμα ενός κόλπου δεν υπερβαίνει τα 24 ναυτικά μίλια, μπορεί να χαραχθεί μια ευθεία γραμμή κλεισίματος από το ένα άκρο στο άλλο, μετατρέποντας τον κόλπο σε εσωτερικά ύδατα. Εκεί εδράζονται και οι αντιρρήσεις που έχουν πολλές χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, στην ανακήρυξη από την Κανταφική Λιβύη του 1973 του κλεισίματος του τεράστιου κόλπου της Σύρτης με μία γραμμή βάσης 240 ναυτικών μιλίων (!).
Για τα στόμια των ποταμών, το άρθρο 9 προβλέπει χάραξη ευθείας γραμμής κατά μήκος του στόμιου του ποταμού μεταξύ των σημείων της χαμηλότερης ρηχίας στις όχθες του.
Για τα Αρχιπελαγική Κράτη, τα κράτη δηλαδή που αποτελούνται εξολοκλήρου από νησιωτικά συμπλέγματα χωρίς να έχουν ηπειρωτικό τμήμα, προβλέπεται με το άρθρο 47 η δυνατότητα χάραξης ευθειών αρχιπελαγικών γραμμών που ενώνουν τα εξωτερικά σημεία των εξωτερικών νήσων, με κάποιους ποσοτικούς περιορισμούς.
Αυτά συναποτελούν σε γενικές γραμμές αυτό που θα λέγαμε το διεθνές νομικό πλαίσιο για το ζήτημα της χάραξης γραμμών βάσης, μια διαδικασία που θεωρείται ως πρώτο βήμα για επέκταση των χωρικών υδάτων – χωρίς όμως αυτό να συνιστά έναν απόλυτο κανόνα.
Από πλευράς νομικών προηγουμένων, που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην περίπτωση της Ελλάδας, απόλυτη έως ταύτισης ομοιότητα παρουσιάζει η περίπτωση της Δανίας. Και αυτό γιατί η Δανία έχει όμοιο έντονο διαμελισμό όπως η Ελλάδα, με ηπειρωτικό κορμό (την χερσόνησο της Γιουτλάνδης) και ένα αρχιπέλαγος (με γνωστότερα νησιά το Γύλλαν, το Φυν κλπ.) – πέρα δε από αυτό, σαν η γεωγραφία να ειρωνεύεται, η Δανία κατέχει και την νήσο Μπόρνχολμ πολύ ανατολικότερα, σε απόσταση περίπου όσο η Κύπρος από την Ελλάδα.
Η Δανία θέσπισε τις πρώτες εκτεταμένες ευθείες γραμμές βάσης με Βασιλικό Διάταγμα το 1966 (το οποίο τροποποιήθηκε το 1978) και στη συνέχεια επικαιροποιήθηκε με τον Νόμο για την Αιγιαλίτιδα Ζώνη το 1999 (Executive Order No. 242/1999).Παράλληλα, έχει εφαρμόσει ευθείες γραμμές βάσης και στις αυτόνομες περιοχές της, δηλαδή στα Νησιά Φερόες και τη Γροιλανδία. Η χάραξη αυτών των γραμμών έγινε συνδέοντας τα εξωτερικά σημεία (ακρωτήρια, νησίδες, υφάλους) των νησιών της και των ηπειρωτικών της ακτών με ευθείες γραμμές βάσης. Όλοι οι στενοί θαλάσσιοι δίαυλοι, τα φιόρδ, οι κόλποι και τα στενά ανάμεσα στα δανικά νησιά (π.χ. οι θαλάσσιες ζώνες εντός των Στενών της Δανίας) μετατράπηκαν σε εσωτερικά ύδατα. Επειδή, όμως, τα δανικά στενά συνδέουν τη Βόρεια Θάλασσα με τη Βαλτική Θάλασσα και αποτελούν διεθνείς οδούς ναυσιπλοΐας, η Δανία διατήρησε με ειδικές ρυθμίσεις το δικαίωμα αβλαβούς/ελεύθερης διέλευσης για τα ξένα πλοία, παρότι οι περιοχές αυτές βρίσκονται εντός των γραμμών βάσης της.
Η περίπτωση της Δανίας αποδεικνύει ότι ένα κράτος με ηπειρωτικό κορμό και εκατοντάδες νησιά δικαιούται πλήρως να χαράξει ευθείες γραμμές βάσης βάσει του Άρθρου 7 της UNCLOS. Επίσης, δείχνει καθαρά ότι η παρουσία διεθνών θαλάσσιων περασμάτων δεν εμποδίζει ένα παράκτιο κράτος από το να ορίσει ευθείες γραμμές βάσης, αρκεί να διασφαλίζεται η ελεύθερη ναυσιπλοΐα μέσω ειδικών διαδρόμων.
Η χάραξη ευθειών γραμμών βάσης από την Ελλάδα
Στην περίπτωση της Ελλάδας, υπάρχει ήδη μια διαφοροποίηση μεταξύ του Ιονίου Πελάγους και του Αιγαίου Πελάγους / Ανατολικής Μεσογείου. Στο Ιόνιο Πέλαγος, η Ελλάδα έχει ήδη εφαρμόσει τις ευθείες γραμμές βάσης και το κλείσιμο των κόλπων στο Ιόνιο (από τα Διαπόντια Νήσια έως το Ακρωτήριο Ταίναρο, περιλαμβανομένων του Μεσσηνιακού, του Λακωνικού και Αμβρακικού κόλπου, όπως και της Τηλεβοΐδος θάλασσας μεταξύ Λευκάδας-Κεφαλλονιάς-Ζακύνθου και Πελοποννήσου-Στερεάς) με το Προεδρικό Διάταγμα 107/2020. Στη συνέχεια, επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα στη συγκεκριμένη περιοχή στα 12 ναυτικά μίλια.
Στην περίπτωση του Αιγαίου, ωστόσο, η Ελλάδα ως σήμερα ακολουθεί την κανονική γραμμή βάσης (τη γραμμή της κατώτατης αμπώτιδας/ακτογραμμής), διατηρώντας τα χωρικά της ύδατα στα 6 ναυτικά μίλια και επιφυλασσόμενη ρητά για την άσκηση των δικαιωμάτων της (κλείσιμο κόλπων, ευθείες γραμμές βάσης και επέκταση στα 12 ν.μ.) και στο Αιγαίο όποτε το κρίνει σκόπιμο.
Στην περίπτωση που η Ελλάδα αποφάσιζε σήμερα να εξετάσει το ενδεχόμενο εφαρμογής ευθειών γραμμών βάσης, οι χαράξεις που δυνητικά να προκύψουν εμφανίζονται στον παρακάτω χάρτη:
Ας δούμε τις δυνατότητες τμηματικά.
Βόρειο Αιγαίο (ακτές της Μακεδονίας)
Για το κλείσιμο των κόλπων της ακτής της Μακεδονίας, θα πρέπει να πληρούνται δύο κριτήρια που θέτει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας με το άρθρο 10 της UNCLOS:
α. Το μήκος του στομίου του κόλπου να είναι μικρότερο ή ίσο των 24 ναυτικών μιλίων.
β. Η θαλάσσια έκταση του κόλπου στο εσωτερικό της γραμμής βάσης να είναι πολύ μεγαλύτερη από την έκταση ενός ημικυκλίου με διάμετρο τη γραμμή κλεισίματος.
Κλείσιμο Θερμαϊκού Κόλπου. Για το κλείσιμο του Θερμαϊκού Κόλπου, η ευθεία γραμμή βάσης χαράσσεται συνδέοντας τα δύο εξωτερικά ακρωτήρια που σχηματίζουν το φυσικό του στόμιο, δηλαδή το ακρωτήριο Ποσείδι στην Χαλκιδική και το ακρωτήριο Στόμιο στην Πιερία (απόσταση 23 ναυτικά μίλια) .
Κλείσιμο Τορωναίου Κόλπου (Κασσάνδρας). Η απόσταση μεταξύ των ακρωτηρίων Καναστραίου (ή Παλιούρι) στην χερσόνησο της Κασσάνδρας και Δρέπανου στην χερσόνησο της Σιθωνίας, είναι μόλις 12-13 ναυτικά μίλια.
Κλείσιμο Σιγγιτικού Κόλπου (Αγίου Όρους). Η απόσταση μεταξύ των ακρωτηρίων Ξαστεριά/Δέρμα της Σιθωνίας και Ακράθως/Άγιος Γεώργιος του Αγίου Όρους είναι μόλις 13-15 ναυτικά μίλια.
Κλείσιμο Στρυμωνικού Κόλπου. Η απόσταση από το ακρωτήριο Αράπης/Στρατώνι του Αγίου Όρους ως το ακρωτήριο Ελευθερών/Ορφανίου στο Παγγαίο, είναι μεταξύ 18 και 20 ναυτικών μιλίων.
Θάσος. Εδώ πρόκειται για μια μικτή περίπτωση κλεισίματος κόλπου (της Καβάλας) και της ένωσης παρακείμενης νήσου με την ηπειρωτική ακτή. Χαράσσοντας την γραμμή από το ακρωτήριο Βρασίδας (στις Ελευθερές Καβάλας) ως το ακρωτήριο Πάχης στην Θάσο (απόσταση 12-13 ναυτικά μίλια) και ενοποιώντας την Θάσο με την Κεραμωτή με μια ευθεία γραμμή μήκους περίπου 6 ναυτικών μιλίων, ο κόλπος της Καβάλας κλείνει και μετατρέπεται σε εσωτερικά ύδατα. Επιπροσθέτως, είναι δυνατή η χάραξη ευθείας γραμμής από το ακρωτήριο Κοίνυρα στην Θάσο έως το ακρωτήριο Μάρμαρο (Μαρμαρίτσα) στην Μαρώνεια Ροδόπης, μήκους 18 ναυτικών μιλίων, και την μετατροπή του τμήματος αυτού του Θρακικού πελάγους σε εσωτερικά ύδατα (η γραμμή αυτή δεν εμφανίζεται στον παραπάνω χάρτη).
Σποράδες
Αφήνοντας την προφανή περίπτωση κλεισίματος του Παγασητικού και Βόρειου Ευβοϊκού, καθώς η απόσταση Πηλίου-Ευβοίας είναι μόλις 5 ναυτικά μίλια (Πλατανιάς-Αρτεμίσιο), ερχόμαστε στην περίπτωση των Βορείων Σποράδων, της Σκύρου και της απέναντι Ευβοϊκής ακτής της Κύμης. Στην περίπτωση αυτή, μπορούν να χαραχτούν ευθείες γραμμές βάσης βάσει του Άρθρου 7 της UNCLOS, οι οποίες θα μετατρέψουν τη μεταξύ τους θαλάσσια περιοχή σε εσωτερικά ύδατα.
Η διαμόρφωση της γραμμής έχει ως εξής:
– Σκέλος Α. Πήλιο ➔ Σκιάθος ➔ Σκόπελος ➔ Αλόννησος ➔ Πέλαγος ➔ Γιούρα ➔ Πιπέρι:
Οι αποστάσεις μεταξύ της ηπειρωτικής Μαγνησίας (Πήλιο/Αρτεμίσιο) και των δυτικών/κεντρικών Σποράδων είναι εξαιρετικά μικρές (από 2 έως 8 ναυτικά μίλια).
– Σκέλος Β. Πιπέρι ➔ Σκύρος: η απόστασή τους είναι 18-20 ναυτικά μίλια.
– Σκέλος Γ. Σκύρος ➔ Κύμη (Εύβοια). Η απόσταση μεταξύ της Σκύρου και του ακρωτήριου Κοκκινόβραχος της Κύμης είναι 22-24 ναυτικά μίλια.
Το μεγάλο ενδιαφέρον στην περίπτωση εδώ, δεν είναι η ευρεία θαλάσσια περιοχή (που, παρεμπιμπτόντως, είναι από τους πιο πλούσιους ψαρότοπους στην χώρα) αλλά η νομική και τεχνική θεμελίωση της χάραξης.
Για την χάραξη αυτή χρησιμοποιείται η προβλεπόμενη από τα προβλεπόμενα του άρθρου 7 της Σύμβασης UNCLOS, περί της «αλυσίδας νήσων» (Fringe of Islands). Οι Βόρειες Σποράδες (Σκιάθος, Σκόπελος, Αλόννησος, Περιστέρα, Σκάντζουρα) και η Σκύρος σχηματίζουν μια συνεχή αλυσίδα νησιών κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Θεσσαλίας και της Εύβοιας. Η χάραξη ακολουθεί τη φυσική γεωγραφική κατεύθυνση της στεριάς και ολόκληρος ο Θαλάσσιος Δίαυλος των Σποράδων, ο Κόλπος της Κύμης και η θαλάσσια λεκάνη μεταξύ Εύβοιας, Σποράδων και Σκύρου εγκλωβίζονται εντός των γραμμών οπότε, συνεπώς, αποκτούν το καθεστώς των εσωτερικών υδάτων (όπου η Ελλάδα ασκεί πλήρη εθνική κυριαρχία, όπως ακριβώς στη στεριά). Επιπροσθέτως, αφού η Σκύρος φιλοξενεί μια από τις σημαντικότερες αεροπορικές και ναυτικές βάσεις της Ελλάδας στο κεντρικό Αιγαίο (135 Σμηναρχία Μάχης), η ενσωμάτωση του θαλάσσιου χώρου μεταξύ Σκύρου, Σποράδων και Εύβοιας στα εσωτερικά ύδατα ενισχύει την αμυντική ενοποίηση της περιοχής με την ηπειρωτική χώρα.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει μια πολύ σημαντική λεπτομέρεια. Σύμφωνα με το Άρθρο 8 παρ. 2 της UNCLOS, όταν η χάραξη ευθειών γραμμών βάσης μετατρέπει σε εσωτερικά ύδατα περιοχές που προηγουμένως θεωρούνταν ανοικτή θάλασσα ή χωρικά ύδατα, διατηρείται το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης (innocent passage) για τα ξένα πλοία στους ναυσιπλοϊκούς διαύλους της περιοχής.
Τα παραπάνω σημεία περί «αλυσίδας νήσων» και περί αβλαβούς διέλευσης, είναι πολύ σημαντικά για τις χαράξεις που ακολουθούν.
Κυκλάδες
Εάν ληφθεί η απόφαση για χάραξη ευθειών γραμμών βάσης στις Κυκλάδες αποκλειστικά, χωρίς να υπάρξει χάραξη προς τα Δωδεκάνησα, επειδή το άρθρο 7 της UNCLOS επιτρέπει τη χάραξη Ευθειών Γραμμών Βάσης όταν υπάρχει μια «αλυσίδα νησιών» (fringe of islands) κατά μήκος της ακτής και σε άμεση γειτνίαση με αυτήν, δημιουργείται μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα κατάσταση.
Εντός των Κυκλάδων, οι αποστάσεις ανάμεσα στα νησιά των Κυκλάδων είναι πολύ μικρές (συχνά 3 έως 10 ναυτικά μίλια). Συνδέοντας τα εξωτερικά σημεία των νησιών (π.χ. Άνδρος ➔ Τήνος ➔ Μύκονος ➔ Νάξος ➔ Αμοργός ➔ Σαντορίνη ➔ Μήλος ➔ Σίφνος ➔ Κέα), η Ελλάδα μπορεί να σχηματίσει ένα συμπαγές πλέγμα ευθειών γραμμών βάσης που αγκαλιάζει όλο το σύμπλεγμα. Οι θαλάσσιες περιοχές που «εγκλωβίζονται» ανάμεσα στα νησιά των Κυκλάδων μετατρέπονται σε εσωτερικά ύδατα, όπου η εθνική κυριαρχία είναι απόλυτη.
Επειδή όμως η απόσταση από την Αττική (π.χ. Σούνιο) προς την Κέα (Τζιά) είναι μόλις 13-14 ναυτικά μίλια και η απόσταση από την Εύβοια προς την Άνδρο είναι μόλις 6-7 ναυτικά μίλια (Στενό της Καφηρέα/Κάβο Ντόρο), ενοποιείται ο θαλάσσιος χώρος των Κυκλάδων με την ηπειρωτική χώρα.
Και ερχόμαστε σε ένα σημείο ιδιαίτερα σημαντικό.
Eίναι απόλυτα εφικτό να χαραχθεί σύστημα ευθειών γραμμών βάσης που θα συνδέει την Πελοπόννησο με τις Δυτικές Κυκλάδες μέσω της Φαλκονέρας, μετατρέποντας το Μυρτώο Πέλαγος σε εσωτερικά ύδατα, αφού η διαδρομή από την Πελοπόννησο προς τη Μήλο βασίζεται σε μια φυσική αλυσίδα νησίδων που χωρίζουν το Μυρτώο Πέλαγος από το Κρητικό. Η διαδρομή των γραμμών βάσης έχει ως εξής:
Σκέλος α΄. Ακρωτήριο Μαλέας (ή Ακρωτήριο Ιέραξ / Μονεμβασιά) ➔ Βελοπούλα (Καράβι): απόσταση περίπου 18-20 ναυτικά μίλια.
Σκέλος β΄. Βελοπούλα ➔ Φαλκονέρα: Η απόσταση μεταξύ Βελοπούλας και Φαλκονέρας είναι περίπου 11-12 ναυτικά μίλια.
Σκέλος γ΄. Φαλκονέρα ➔ Αντίμηλος / Μήλος: Η απόσταση από τη Φαλκονέρα έως την Αντίμηλο είναι περίπου 17-18 ναυτικά μίλια, και στη συνέχεια προς τη Μήλο είναι μόλις 7-8 ναυτικά μίλια.
Με την χάραξη αυτή, όπως είπαμε, το Μυρτώο Πέλαγος και η θαλάσσια περιοχή των Κυκλάδων μετατρέπεται σε εσωτερικά ύδατα, όπου η Ελλάδα ασκεί πλήρη κυριαρχία. Μάλιστα με αυτό τον τρόπο, δεν χρειάζεται ξεχωριστή χάραξη ευθειών γραμμών βάσης για το κλείσιμο του Σαρωνικού και του Αργολικού κόλπου. Για τη διεθνή ναυσιπλοΐα στους ναυσιπλοϊκούς διαύλους που οδηγούν προς τον Σαρωνικό και τον Πειραιά, διατηρείται το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης βάσει του Άρθρου 8 παρ. 2 της UNCLOS.
Δωδεκάνησος
Εδώ ερχόμαστε στο σημείο τριβής με τους «απέναντι».
Γεωγραφικώς ομιλούντες, οι Κυκλάδες συνδέονται απολύτως με την Δωδεκάνησο, λόγω των πολύ μικρών αποστάσεων μεταξύ τους. Ευθείες γραμμές βάσης μπορούν να χαραχθούν:
α΄. Μεταξύ Μυκόνου και Ικαρίας, μέσω των νησίδων Χταπόδια. Η απόσταση μεταξύ Μυκόνου και Χταποδιών είναι 5-6 ναυτικά μίλια, ενώ η απόσταση Χταποδιών-Ικαρίας είναι 19-20 ναυτικά μίλια. Η χάραξη της ευθείας γραμμής βάσης είναι απολύτως εφικτή βάσει του κανόνα των 24 ναυτικών μιλίων.
β΄. Με βάση την αλυσίδα των μικρών νησιών από τις Ανατολικές Κυκλάδες προς την Κω (π.χ. Αμοργός ➔ Κίναρος ➔ Λέβιθα ➔ Κάλυμνος / Κως), όπου οι αποστάσεις μεταξύ των ενδιάμεσων νησίδων είναι μικρότερες από 12-15 ναυτικά μίλια, η χάραξη της ευθείας γραμμής βάσης είναι απολύτως εφικτή.
Από κει και πέρα, οι αποστάσεις των νησιών από την Σάμο ως την Ρόδο (διαδρομή Σάμος ➔ Αγαθονήσι ➔ Φαρμακονήσι ➔ Καλόλιμνος ➔ Ψέριμος ➔ Κως ➔ Γυαλί ➔ Νίσυρος ➔ Τήλος ➔ Σύμη ➔ Ρόδος) είναι πολύ μικρότερες των 24 ναυτικών μιλίων, πράγμα που σημαίνει ότι η χάραξη της γραμμής βάσης είναι ένα ιδιαιτέρως απλό από πλευράς του διεθνούς δικαίου πράγμα.
Εδώ υπάρχει ένα «αλλά».
Εάν εφαρμοστούν πλήρως τα προβλεπόμενα από την σύμβαση UNCLOS, ολόκληρη η θαλάσσια περιοχή από την ηπειρωτική Ελλάδα ως τις ακτές της Τουρκίας θα μετατραπούν σε ελληνικά εσωτερικά ύδατα. Ωστόσο, η Ελλάδα δεν κατατάσσεται στα «αρχιπελαγικά κράτη» επειδή διαθέτει ηπειρωτικό κορμό (είναι μικτό/ηπειρωτικό κράτος), για να υπαχθεί στο ειδικό άρθρο 47 της UNCLOS ια τα Αρχιπελαγικά Κράτη (όπως οι Φιλιππίνες, η Ινδονησία), το οποίο επιτρέπει την περίκλειση ολόκληρων νησιωτικών συμπλεγμάτων με «αρχιπελαγικές γραμμές βάσης». Έτσι, είναι βέβαιο ότι θα υποβληθούν αντιρρήσεις σε σχέση με αυτές τις χαράξεις: η Τουρκία υποστηρίζει ότι αν η Ελλάδα ενώσει όλα τα νησιά του Αιγαίου με ευθείες γραμμές βάσης, «καταχράται» το Άρθρο 7 προσπαθώντας να εφαρμόσει το αρχιπελαγικό καθεστώς του Άρθρου 47 (που δεν δικαιούται). Παρόμοια αντίρρηση φέρονται να έχουν εκφράσει και παρευξείνιες χώρες (όπως η Ρωσία και η Ουκρανία) χωρίς ρητή διατύπωση μέχρι στιγμής, αλλά και διάφοροι άλλοι παράγοντες εντός και εκτός Ε.Ε. για διαφορετικούς λόγους (στρατιωτικούς ή εκμετάλλευσης αλιευτικών ζωνών).
Επειδή σε αυτή την αντίρρηση υπάρχει το προηγούμενο της Δανίας, που δεν μπορεί με κανένα τρόπο να ξεπεραστεί, η Τουρκία εφαρμόζει πολιτική εδαφικών διεκδικήσεων (γελοίων από κάθε άποψη βέβαια) επί των νησίδων οι οποίες συνδέουν ουσιαστικά τα νησιά του Αρχιπελάγους, όπως εμφανίζεται στον επεξηγηματικό χάρτη του Ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών παρακάτω:
Είναι φανερό από τον παραπάνω χάρτη ότι η στόχευση των διεκδικήσεων (πέρα του εγγενούς ιμπεριαλισμού της νέας τουρκικής εξωτερικής πολιτικής όπως διατυπώθηκε στο «Στρατηγικό Βάθος» του Νταβούτογλου) είναι η ακύρωση κάθε προσπάθειας για χάραξη ευθειών γραμμών βάσης σύμφωνα με το άρθρο 7 της UNCLOS. Οι εδαφικές επί νησίδων διεκδικήσεις της Τουρκίας είναι ρευστές, και ενίοτε στρέφονται και κατά μεγάλων νησιών αλλά και νησιών που δεν ήταν στην Οθωμανική κυριαρχία (π.χ. τα Αντικύθηρα, με ένα επιχείρημα του τύπου «αφού τα λεηλάτησε ο Μπαρμπαρόσσα»), εμπλουτίζοντας το πολεμικό μίγμα της εναντίον της Ελλάδας.
Φυσικά, σε κάθε περίπτωση, ισχύει πάντα και απολύτως το άρθρο 8 §2 της UNCLOS περί αβλαβούς διέλευσης και διαύλων ναυσιπλοΐας που περιορίζουν την κυριαρχία της κάθε χώρας για εξασφάλιση της ελεύθερης κίνησης στις θάλασσες. Αυτό σημαίνει ότι δεν ευσταθεί οποιοδήποτε επιχείρημα περί αποκλεισμού των θαλασσίων οδών και δεν μπορεί κάποιος να το επικαλεστεί.
Κρήτη
Στην περίπτωση της Κρήτης, πέρα από το κλείσιμο των κόλπων της (Κισσάμου, Χανίων, Σούδας, Αγίου Νικολάου) που είναι εύλογος, υπάρχει σαφώς η δυνατότητα χάραξης ευθειών γραμμών βάσης που συνδέουν την Πελοπόννησο με την Κρήτη μέσω των Κυθήρων και των Αντικυθήρων, καθώς η γεωγραφική διάταξη των νησιών (αλυσίδα νήσων- Fringe of Islands) αυτών πληροί όλες τις προϋποθέσεις του Άρθρου 7 της UNCLOS. Η χάραξη έχει τα εξής σκέλη:
Σκέλος α΄. Ακρωτήριο Μαλέας (Πελοπόννησος) ➔ Κύθηρα (Ακρωτήριο Σπαθί): απόσταση είναι μόλις 8,5 ναυτικά μίλια.
Σκέλος β΄. Κύθηρα (Ακρωτήριο Καπαρέλι) ➔ Αντικύθηρα (Ακρωτήριο Γραμβούσα/Σκελή): απόσταση 16-18 ναυτικά μίλια.
Σκέλος γ΄. Αντικύθηρα ➔ Δυτική Κρήτη (Ακρωτήριο Γραμβούσα / Νήσος Αγρία Γραμβούσα): απόσταση 16-17 ναυτικά μίλια.
Οι θαλάσσιοι δίαυλοι (Στενό των Κυθήρων και Στενό των Αντικυθήρων) εγκλωβίζονται ανατολικά της συνολικής γραμμής και μετατρέπονται σε εσωτερικά ύδατα. Αυτό ενοποιεί πλήρως τη θαλάσσια επικράτεια μεταξύ Πελοποννήσου, Κρήτης και Αιγαίου. Τα ελληνικά χωρικά ύδατα (είτε 6 είτε 12 ναυτικά μίλια) θα μετριούνται πλέον από τις εξωτερικές (δυτικές) πλευρές των Κυθήρων και Αντικυθήρων προς το Ιόνιο και τη Λιβυκή Θάλασσα, μετατοπίζοντας τα θαλάσσια σύνορα σημαντικά προς τα δυτικά.
Σημειωτέον και πάλι, ότι επειδή το Στενό των Κυθήρων είναι ένα από τα πιο πολυσύχναστα περάσματα της Μεσογείου (συνδέει τη Δυτική Μεσόγειο και το Ιόνιο με το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα), διατηρείται υποχρεωτικά το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης ή/και της διέλευσης transit για τα ξένα εμπορικά και πολεμικά πλοία (Άρθρο 8 παρ. 2 της UNCLOS).
Στην νότια πλευρά της Κρήτης, ωστόσο, η χάραξη ευθειών γραμμών βάσης έχουν εξίσου μεγάλο ενδιαφέρον.
Στην περίπτωση της Γαύδου είναι δυνατή η χάραξη ευθείας γραμμης βάσης ακολουθώντας την διαδρομή Ακρωτήριο Κριός (νοτιοδυτική Κρήτη) ➔ Γαυδοπούλα : 21-22 ναυτικά μίλια – Γαυδοπούλα ➔ Γαύδος (Ακρωτήριο Κεφαλή): 4,5-5 ναυτικά μίλια) – Γαύδος (Ακρωτήριο Τρυπητή) ➔ νησίδες Παξιμάδια: 20-22 ναυτικά μίλια – νησίδες Παξιμάδια ➔ ακρωτήριο Λίθινο (Κρήτη): 14-15 ναυτικά μίλια. Με αυτή την γραμμή κλείνει ο κόλπος της Μεσαράς και όλο το θαλάσσιο τμήμα μεταξύ Κρήτης και Γαύδου μετατρέπεται σε εσωτερικά ύδατα, σπρώχνοντας τον καθορισμό της αιγιαλίτιδας ζώνης (και της ΑΟΖ) από εκεί και πέρα.
Παρομοίως, χάραξη ευθείας γραμμής βάσης μπορεί να γίνει και στην περίπτωση των νησίδων Χρυσή (Γαϊδουρονήσι) και Λευκή (Κουφονήσι), ακολουθώντας την διαδρομή ακρωτήριο Αφορεσμένος (Ιεράπετρα) ➔ Χρυσή (Γαϊδουρονήσι): 8,5-9 ναυτικά μίλια – Χρυσή (Γαϊδουρονήσι) ➔ Κουφονήσι (Λευκή): 22-23 ναυτικά μίλια – Κουφονήσι ➔ ακρωτήριο Γούδουρας (Σητείας): 5 ναυτικά μίλια. Το θαλάσσιο τμήμα μεταξύ Κρήτης και των νησιών αυτών μετατρέπεται σε εσωτερικά ύδατα, σπρώχνοντας τον καθορισμό της αιγιαλίτιδας ζώνης (και της ΑΟΖ) από εκεί και πέρα.
Αντίθετα με τις παραπάνω περιπτώσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να θεωρηθούν απλές εφαρμογές (από τεχνική άποψη) των προβλεπομένων του άρθρου 7 της UNCLOS, η περίπτωση δυνητικής χάραξης ευθείας γραμμής βάσης μεταξύ Κρήτης και Κάσου, και σε δεύτερο στάδιο Κάσου-Καρπάθου-Ρόδου, είναι πιο δύσκολη.
Το πέρασμα μεταξύ Κρήτης και Κάσου, ο διέκπλους της Κάσου, θα μπορούσε να κλείσει με ευθεία γραμμή βάσης με την εξής διαδρομή:
Σκέλος α΄. Ακρωτήριο Σίδερος – Νησίδα Ελάσα: απόσταση 3,5-5 ναυτικά μίλια.
Σκέλος β΄. Νησίδα Ελάσα – βραχονησίδα Πλάτη Κάσου: 22-23 ναυτικά μίλια.
Η απόσταση βραχονησίδας Πλάτης και Κάσου είναι αμελητέα.
Ωστόσο, αν η νησίδα Ελάσα δεν γίνει δεκτή ως σημείο αναφοράς της χάραξης και το ακρωτήριο Σίδερος θεωρηθεί ως το κοντινότερο σημείο αναφοράς, η απόσταση με την Κάσο ανεβαίνει στα 25,5 ναυτικά μίλια – απόσταση μεγαλύτερη της προβλεπομένης από το άρθρο 7 της UNCLOS.
Παρόμοιο θέμα υπάρχει στην περίπτωση που αποφασιστεί η χάραξη γραμμής βάσης μεταξύ Καρπάθου (ακρωτήριο Παρασπόρι της Σαρίας Καρπάθου) και Ρόδου (ακρωτήριο Πρασονήσι) που έχουν απόσταση από 23,5-24,5 ναυτικά μίλια, οπότε υπάρχει ζήτημα ακρίβειας της μέτρησης.
Τα παραπάνω σχετικά με αυτή την χάραξη, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι το στενό ανάμεσα στην Κρήτη και την Κάσο, όπως και το στενό ανάμεσα στην Κάρπαθο και την Ρόδο είναι σημαντικοί ναυσιπλοϊκοί δίαυλοι, μας κάνει να περιμένουμε ότι σε περίπτωση χάραξης αυτής της γραμμής θα υπάρξουν πολλές αντιδράσεις (πέραν των τουρκικών) καθώς η αποδοχή αυτής της γραμμής ενδέχεται να δημιουργήσει ένα προηγούμενο για τα θαλάσσια στενά που αντιβαίνει στα συμφέροντα πολλών χωρών, ακόμα και άσχετων με την ευρύτερη περιοχή της Μεσογείου.
Ανατολικό Αιγαίο
Στο Βορειο-ανατολικό τμήμα του Αιγαίου, δεν υπάρχει ο μεγάλος διαμελισμός που παρατηρούμε στο νότιο Αιγαίο. Τα νησιά του Βορείου Αιγαίου είναι σχετικά μεγάλα και δεν συνδέονται με αλυσίδες νήσων & νησίδων με την ηπειρωτική Ελλάδα (με εξαίρεση την Σάμο, την οποία είδαμε στο τμήμα περί Δωδεκανήσου). Υπάρχουν όμως και εδώ κάποια ενδιαφέροντα σημεία.
Ξεκινάμε με την περίπτωση της Σαμοθράκης, η οποία ευρισκόμενη 20-21 ναυτικά μίλια από την Αλεξανδρούπολη και 23-24 ναυτικά μίλια από την Θάσο γίνεται ο βατήρας της χάραξης μιας ευθείας γραμμής βάσης που κλείνει όλη την θαλάσσια περιοχή μεταξύ Θάσου-Σαμοθράκης-Αλεξανδρούπολης, δηλαδή το μεγαλύτερο μέρος του Θρακικού πελάγους, ως εσωτερικά ύδατα.
Προχωρώντας στην Λήμνο, επειδή η μικρότερη δυνατή απόσταση είναι σημειακά μεταξύ του ακρωτηρίου Πλάκα της Λήμνου και του ακρωτηρίου Μαλαθρέα της Σαμοθράκης είναι μεν 24 ναυτικά μίλια αλλά δεν προκύπτουν συμπληρωματικές γραμμές βάσης, δεν μπορεί να συνενωθεί με την Σαμοθράκη σε ενιαίο θαλάσσιο χώρο. Αντίθετα, η μικρή απόσταση από τον Άγιο Ευστράτιο, επιτρέπει την χάραξη ευθείας γραμμής βάσης μεταξύ των δύο νησιών (ακρωτήριο Αγία Ειρήνη Λήμνου και ακρωτήριο Τρυπητή Αγίου Ευστρατίου), καλύπτοντας μια απόσταση 10,5-11,5 ναυτικών μιλίων και δημιουργώντας στον μεταξύ τους θαλάσσιο χώρο εσωτερικά ύδατα.
Στην απομονωμένη Λέσβο, η μόνη χάραξη που μπορεί να γίνει είναι για το κλείσιμο των κόλπων της Καλλονής και της Γέρας, που έτσι κι αλλιώς δεν επηρεάζουν τον καθορισμό της αιγιαλίτιδας ζώνης, όντες και οι δύο κλειστοί, με πολύ στενό στόμιο, κόλποι.
Ερχόμενοι στην Χίο, τώρα, παρ’όλο που η απόσταση με την Σάμο (από το ακρωτήριο Μαστιχόπλευρα της Χίου ως το ακρωτήριο Άγιος Ισίδωρος της Σάμου) είναι 23-25 ναυτικά μίλια, δεν είναι εύκολη η χάραξη ευθείας γραμμής βάσης για τους ίδιους λόγους που είδαμε στην περίπτωση Λήμνου-Σαμοθράκης. Αντιθέτως, η μικρή απόσταση με τα Ψαρά, γύρω στα 10 ναυτικά μίλια, επιτρέπει την χάραξη γραμμών βάσης ανάμεσά τους που περικλείει τον μεταξύ τους θαλάσσιο χώρο ως εσωτερικά ύδατα και αλλάζει τον υπολογισμό της αιγιαλίτιδας ζώνης.
Επίλογος – και μια αναφορά σε αυτό που μένει εκτός
Αν υποθέσουμε ότι η Ελλάδα χάρασσε ευθείες γραμμές βάσης απρόσκοπτα, εφαρμόζοντας ακριβώς τα προβλεπόμενα στα άρθρα 7 & 8 της UNCLOS, ένα ποσοστό γύρω στο 25% του Αιγαίου Πελάγους θα μετατρέπετο σε εσωτερικά ύδατα απόλυτης ελληνικής κυριαρχίας. Χωρίς να γίνει επέκταση των χωρικών υδάτων, και κρατηθούν τα 6 ναυτικά μίλια ως εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης από τις γραμμες βάσης, η ελληνική κυριαρχία θα κάλυπτε το 55% του Αιγαίου Πελάγους (από 43,5% σήμερα) – αν δε υπάρξει επέκταση στα 12 ναυτικά μίλια, η ελληνική κυριαρχία θα κάλυπτε το 75% του Αιγαίου Πελάγους. Έχει δε υπολογιστεί, ότι και μόνο το απλό κλείσιμο των κόλπων θα δημιουργούσε εσωτερικά ελληνικά ύδατα στο 12% του Αιγαίου (από 3% που είναι σήμερα) και σε συνδυασμό με τα 6 ναυτικά μίλια της αιγιαλίτιδας ζώνης, θα ανέβαζε το ποσοστό της ελληνικής κυριαρχίας σε 48%.
Σε αυτό το σημείο, οφείλουμε να θυμηθούμε ένα σημαντικό όχι μόνο γεωστρατηγικά ή από πλευράς κήρυξης ΑΟΖ αλλά κυρίως ιστορικά και ψυχικά κομμάτι της Ελλάδας, που μένει απ’έξω από αυτή την ανάλυση. Το Καστελλόριζο.
Δεν γνωρίζουν πάρα πολλοί, ότι αντίθετα με άλλα μέρη και άλλα νησιά, το Καστελλόριζο πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821. Δεν γνωρίζουν επίσης πολλοί ότι το Καστελλόριζο ήταν τμήμα της Ελληνικής επικράτειας του Καποδίστρια, υπαγόμενο στο Τμήμα Νοτίων Κυκλάδων (μαζί με την Κάρπαθο). Ο λόγος της στοχοποίησής του από την τουρκική προπαγάνδα, εκτός από το ζήτημα της ΑΟΖ και της σύνδεσης που εξασφαλίζει με την ΑΟΖ της Κύπρου αν εξασφαλιστεί πλήρης επήρειά του, είναι και για το γεγονός αυτό. Η πολύ βαριά ελληνική ιστορία του Καστελλορίζου, είναι ένα καρφί στον λαιμό των Τούρκων ιμπεριαλιστών και βρίσκουν στην ύπαρξή του ένα είδος ερεθιστικής άκανθας για την εθνικιστική τους ασθένεια.
Ας μην το ξεχνάμε ποτέ.
flogovatis.wordpress.com
