Υπαίθριο εμπόριο: Νέα εγκύκλιος για τις άδειες, τις θέσεις στις λαϊκές αγορές και τις αρμοδιότητες των Δήμων
ΕΙΔΗΣΕΙΣΕΛΛΑΔΑ 26 Οκτωβρίου 2026 fonisalaminas
Αναλυτικές οδηγίες για την εφαρμογή του ν. 4849/2021, όπως τροποποιήθηκε με τον ν. 5297/2026, παρέχει το Υπουργείο Ανάπτυξης με νέα εγκύκλιο προς τους Δήμους, τις Περιφέρειες και τους φορείς λειτουργίας των λαϊκών αγορών.
Η εγκύκλιος (αριθ. πρωτ. 87954/15-10-2026, ΑΔΑ: 9ΤΣΡ46ΝΛΣΞ-ΦΡΩ), που υπογράφεται από τον Γενικό Γραμματέα Εμπορίου Ναπολέοντα Μαραβέγια, αποσαφηνίζει το ισχύον πλαίσιο για την αδειοδότηση παραγωγών και επαγγελματιών πωλητών, την κατανομή θέσεων στις λαϊκές αγορές, το στάσιμο και πλανόδιο εμπόριο, καθώς και τις διαδικασίες μεταβίβασης και μετατροπής αδειών.
Ιδιαίτερη σημασία για την Τοπική Αυτοδιοίκηση έχουν οι διευκρινίσεις σχετικά με τις αρμοδιότητες των Δήμων, τη διαδικασία προκηρύξεων, τη συγκρότηση επιτροπών, τη διαχείριση των κενών θέσεων και την απαλλαγή από τέλη σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας.
Ποιες αρμοδιότητες έχουν οι Δήμοι και ποιες οι Περιφέρειες
Η εγκύκλιος διαχωρίζει τις αρμοδιότητες ανάλογα με τη μορφή του υπαίθριου εμπορίου.
Στις λαϊκές αγορές, οι Δήμοι, εκτός της Περιφέρειας Αττικής και της Περιφερειακής Ενότητας Θεσσαλονίκης, είναι αρμόδιοι για τη χορήγηση αδειών παραγωγών πωλητών, με κριτήριο τη μόνιμη κατοικία του φυσικού προσώπου ή την έδρα του νομικού προσώπου.
Οι Περιφέρειες αναλαμβάνουν τις προκηρύξεις για τη χορήγηση μη εποχικών θέσεων δραστηριοποίησης, ενώ οι φορείς λειτουργίας των λαϊκών αγορών διαχειρίζονται την απόδοση εποχικών θέσεων.
Στην Αττική και στην Περιφερειακή Ενότητα Θεσσαλονίκης οι αντίστοιχες αρμοδιότητες ασκούνται από τους ειδικούς Φορείς Λειτουργίας Λαϊκών Αγορών.
Στο στάσιμο εμπόριο, οι Δήμοι είναι αρμόδιοι για την έκδοση προκηρύξεων και τη χορήγηση αδειών και θέσεων δραστηριοποίησης τόσο σε παραγωγούς όσο και σε επαγγελματίες πωλητές.
Στο πλανόδιο εμπόριο, οι αρμοδιότητες χορήγησης αδειών και δικαιωμάτων δραστηριοποίησης ανήκουν στις Περιφέρειες.
Η διάκριση αυτή είναι σημαντική για τις δημοτικές υπηρεσίες, καθώς καθορίζει ποιος φορέας εκδίδει την προκήρυξη, εξετάζει τις αιτήσεις και προχωρά στην απόδοση των θέσεων.
Εποχικές θέσεις στις λαϊκές αγορές – Το όριο του 10%
Μία από τις σημαντικές διευκρινίσεις αφορά τη διάθεση εποχικών θέσεων στους παραγωγούς πωλητές.
Σύμφωνα με την εγκύκλιο:
- Έως το 10% των συνολικών θέσεων κάθε λαϊκής αγοράς μπορεί να διατίθεται για την κάλυψη εποχικών αναγκών.
- Η ίδια θέση μπορεί να παραχωρείται διαδοχικά σε περισσότερους παραγωγούς.
- Η διάρκεια παραχώρησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τους έξι μήνες ανά παραγωγό.
- Η αίτηση του ενδιαφερόμενου αναρτάται στην ιστοσελίδα της αρμόδιας αρχής για 48 ώρες.
- Εάν δεν υποβληθεί άλλη αίτηση για την ίδια θέση, αυτή αποδίδεται απευθείας στον πρώτο ενδιαφερόμενο.
- Εάν υπάρχουν περισσότεροι ενδιαφερόμενοι, πραγματοποιείται ηλεκτρονική κλήρωση μέσω του Ολοκληρωμένου Πληροφοριακού Συστήματος «Ανοικτή Αγορά» (Ο.Π.Σ.Α.Α.).
Η διαδικασία επιτρέπει την αξιοποίηση θέσεων για εποχική παραγωγή, χωρίς να απαιτείται η συνήθης διαδικασία προκήρυξης για κάθε περίπτωση.
Πώς χορηγούνται οι άδειες στάσιμου εμπορίου από τους Δήμους
Οι άδειες παραγωγών και επαγγελματιών πωλητών στάσιμου εμπορίου, μαζί με τις αντίστοιχες θέσεις, χορηγούνται μέσω προκηρύξεων που εκδίδουν οι Δήμοι.
Η διαδικασία περιλαμβάνει την υποβολή αιτήσεων και δικαιολογητικών, τον έλεγχο των προϋποθέσεων συμμετοχής, την εξέταση ενστάσεων και την κατάταξη των υποψηφίων.
Σημαντική διευκρίνιση αποτελεί ότι η χορήγηση αδειών επαγγελματιών πωλητών στάσιμου εμπορίου δεν γίνεται με το σύστημα μοριοδότησης που εφαρμόζεται στις λαϊκές αγορές, αλλά με βάση τις προϋποθέσεις της παραγράφου 2 του άρθρου 16 του ν. 4849/2021.
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διεκδικήσουν έως έξι θέσεις, επιλέγοντας μία σύμφωνα με τη διαδικασία που προβλέπεται.
Όταν οι υποψήφιοι είναι περισσότεροι από τις διαθέσιμες θέσεις ή περισσότεροι ενδιαφέρονται για την ίδια θέση, διενεργείται ηλεκτρονική κλήρωση.
Ειδική πρόβλεψη υπάρχει και για τους παραγωγούς που επιθυμούν να πωλούν τα προϊόντα τους απευθείας από τον χώρο παραγωγής, όπως αγροτεμάχια ή μονάδες υδατοκαλλιέργειας.
Στην περίπτωση αυτή ο Δήμος χορηγεί άδεια παραγωγού στάσιμου εμπορίου, χωρίς να αποδίδει θέση σε υπαίθριο δημόσιο ή δημοτικό χώρο. Απαιτείται, μεταξύ άλλων, έγκριση εισόδου και εξόδου τροχοφόρων οχημάτων.
Μετατροπή άδειας παραγωγού σε επαγγελματική
Η εγκύκλιος εξειδικεύει τη δυνατότητα μετατροπής της άδειας παραγωγού πωλητή λαϊκών αγορών σε άδεια επαγγελματία πωλητή, σύμφωνα με το άρθρο 189 του ν. 5297/2026.
Η δυνατότητα αφορά τόσο τους παραγωγούς που αδειοδοτήθηκαν πριν όσο και εκείνους που αδειοδοτήθηκαν μετά την έναρξη ισχύος του ν. 4849/2021.
Για τη μετατροπή απαιτείται, μεταξύ άλλων, να μην υπάρχουν οικονομικές εκκρεμότητες από τη δραστηριοποίηση στις λαϊκές αγορές.
Οι φορείς λειτουργίας οφείλουν να χορηγούν τη σχετική βεβαίωση εντός δέκα ημερών από την υποβολή της αίτησης.
Μετά τη μετατροπή της άδειας, ο πωλητής μπορεί να επιλέξει διαθέσιμη θέση επαγγελματία στην αγορά όπου δραστηριοποιούνταν ως παραγωγός.
Εφόσον δεν υπάρχουν κενές θέσεις, συμμετέχει στην προβλεπόμενη διαδικασία προκήρυξης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη ότι για κάθε άδεια παραγωγού που μετατρέπεται σε επαγγελματική προκηρύσσεται αντίστοιχη θέση παραγωγού, ώστε να αναπληρώνονται οι θέσεις της συγκεκριμένης κατηγορίας.
Εάν η μετατροπή δεν ολοκληρωθεί, ο ενδιαφερόμενος διατηρεί την άδεια και τη δραστηριοποίησή του ως παραγωγός πωλητής.
Νέες διευκρινίσεις για τις επιτροπές αξιολόγησης και ενστάσεων
Η εγκύκλιος προσδιορίζει τη σύνθεση και τη λειτουργία των γνωμοδοτικών επιτροπών που συγκροτούνται για την αξιολόγηση αιτήσεων και την εξέταση ενστάσεων.
Οι επιτροπές αποτελούνται από πέντε μέλη:
- Τρεις υπαλλήλους του αρμόδιου φορέα.
- Έναν εκπρόσωπο των παραγωγών πωλητών.
- Έναν εκπρόσωπο των επαγγελματιών πωλητών.
Οι εκπρόσωποι των πωλητών υποδεικνύονται από τα δευτεροβάθμια όργανά τους, εντός αποκλειστικής προθεσμίας δέκα ημερών από την πρόσκληση.
Εάν παρέλθει η προθεσμία χωρίς ανταπόκριση, η επιτροπή λειτουργεί ως τριμελής, αποτελούμενη αποκλειστικά από υπαλλήλους.
Η θητεία των επιτροπών είναι ετήσια, ενώ τα μέλη της επιτροπής αξιολόγησης δεν μπορούν να συμμετέχουν ταυτόχρονα στην επιτροπή ενστάσεων.
Η συγκρότηση των επιτροπών πρέπει να προηγείται της έκδοσης της προκήρυξης.
Για τις αγορές χειροτεχνών και καλλιτεχνών προβλέπεται αντίστοιχη σύνθεση, με συμμετοχή δύο εκπροσώπων της συγκεκριμένης κατηγορίας.
Απώλεια θέσης μετά από 20 ημέρες μη προσέλευσης
Ιδιαίτερη σημασία έχει η διευκρίνιση για την απώλεια θέσης δραστηριοποίησης σε λαϊκή αγορά.
Η μη προσέλευση αδειούχου πωλητή για 20 ημέρες ετησίως σε συγκεκριμένη θέση συνιστά σιωπηρή παραίτηση από τη θέση αυτή.
Η αρμόδια αρχή εκδίδει διαπιστωτική πράξη και διαγράφει τη θέση από την άδεια του πωλητή.
Η πράξη κοινοποιείται στον ενδιαφερόμενο και αναρτάται στο Ο.Π.Σ.Α.Α. εντός δέκα ημερών.
Ο πωλητής έχει δικαίωμα υποβολής ένστασης εντός 15 ημερών από την κοινοποίηση, ενώ η αρμόδια αρχή οφείλει να αποφανθεί εντός δέκα ημερών από την άσκησή της.
Η θέση θεωρείται κενή μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας εξέτασης της ένστασης ή την άπρακτη παρέλευση της σχετικής προθεσμίας.
Ανταλλαγές θέσεων και μετακινήσεις πωλητών
Η εγκύκλιος παρέχει οδηγίες για την αμοιβαία ανταλλαγή θέσεων, τη βελτίωση θέσης εντός της ίδιας λαϊκής αγοράς και τη μετακίνηση σε διαφορετική οργανωμένη αγορά.
Αρμόδιοι είναι οι φορείς λειτουργίας των αγορών.
Στην περίπτωση αμοιβαίας ανταλλαγής, οι πωλητές υποχρεούνται να παραμείνουν στη νέα θέση τους για τουλάχιστον δύο χρόνια, διαφορετικά η ανταλλαγή ανακαλείται.
Για τη βελτίωση θέσης εφαρμόζονται διαφορετικά κριτήρια:
- Οι επαγγελματίες πωλητές κατατάσσονται με μοριοδότηση.
- Οι παραγωγοί πωλητές κατατάσσονται με βάση τον χρόνο υποβολής της αίτησης.
Οι διαδικασίες βελτίωσης θέσης και μετακίνησης πραγματοποιούνται εντός χρονικού διαστήματος ενός μήνα, με καταληκτικές ημερομηνίες την 24η Μαρτίου και την 23η Σεπτεμβρίου κάθε έτους.
Τι ισχύει για τις άδειες χειροτεχνών και καλλιτεχνών
Οι Δήμοι παραμένουν αρμόδιοι για τη χορήγηση αδειών και θέσεων δραστηριοποίησης σε υπαίθριες αγορές χειροτεχνών και καλλιτεχνών.
Οι άδειες έχουν διάρκεια πέντε ετών.
Τα φυσικά πρόσωπα διατηρούν το δικαίωμα δραστηριοποίησης για τρεις μήνες ανά έτος της πενταετίας, με απαλλαγή από την υποχρέωση έναρξης επιχειρηματικής δραστηριότητας και χρήσης φορολογικού ηλεκτρονικού μηχανισμού, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Η χορήγηση νέων αδειών και επιπλέον θέσεων πραγματοποιείται μέσω δημοτικών προκηρύξεων και μοριοδότησης.
Τι γίνεται με τις άδειες που έχουν λήξει
Μία ακόμη σημαντική διευκρίνιση αφορά τις άδειες υπαίθριου εμπορίου που έχουν εκδοθεί σε έντυπη μορφή.
Οι άδειες αυτές δεν ανανεώνονται με την παλαιά διαδικασία, αλλά προβλέπεται η μετατροπή τους σε ψηφιακές.
Μέχρι την ολοκλήρωση των ηλεκτρονικών διαδικασιών, οι πωλητές των οποίων η άδεια έχει λήξει, χωρίς να έχει καταργηθεί, μπορούν να συνεχίσουν να δραστηριοποιούνται.
Για τον σκοπό αυτό υποβάλλουν αίτηση στην αρμόδια αρχή, δηλώνοντας ότι διαθέτουν τα απαιτούμενα δικαιολογητικά σε ισχύ.
Η αρμόδια υπηρεσία χορηγεί βεβαίωση, η οποία επέχει θέση άδειας για κάθε νόμιμη χρήση και έναντι των ελεγκτικών οργάνων, μέχρι την ολοκλήρωση της ψηφιακής μετατροπής.
Τα δικαιολογητικά φυλάσσονται στον χώρο εργασίας και επιδεικνύονται σε περίπτωση ελέγχου.
Απαλλαγές και μειώσεις τελών λόγω ανωτέρας βίας
Η εγκύκλιος διευκρινίζει επίσης τις διατάξεις των άρθρων 23 και 24 του ν. 4849/2021 σχετικά με τα τέλη δραστηριοποίησης.
Το ημερήσιο τέλος των πωλητών λαϊκών αγορών υπολογίζεται με βάση τις ημέρες προσέλευσης και το μήκος του πάγκου που καταλαμβάνουν.
Το μηνιαίο ποσό δεν μπορεί, κατά κανόνα, να είναι μικρότερο από το 80% του ποσού που αντιστοιχεί στις ημέρες κατά τις οποίες δικαιούνται να δραστηριοποιούνται.
Προβλέπεται όμως δυνατότητα μείωσης σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας, εφόσον προσκομίζονται τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και πραγματοποιείται έλεγχος από την αρμόδια αρχή.
Ως τέτοιες περιπτώσεις αναφέρονται ενδεικτικά:
- Η νοσηλεία του πωλητή λόγω ασθένειας ή τοκετού.
- Η νοσηλεία συζύγου ή συγγενών πρώτου βαθμού.
- Τα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 24, ο κάτοχος θέσης ή δικαιώματος δραστηριοποίησης στο πλανόδιο εμπόριο απαλλάσσεται από την καταβολή του σχετικού τέλους όταν συντρέχουν λόγοι ανωτέρας βίας.
Τι πρέπει να προσέξουν οι δημοτικές υπηρεσίες
Η εγκύκλιος αποτελεί οδηγό εφαρμογής του ισχύοντος νομοθετικού πλαισίου και απαιτεί από τους Δήμους ιδιαίτερη προσοχή σε συγκεκριμένες διοικητικές διαδικασίες.
Οι δημοτικές υπηρεσίες καλούνται να διασφαλίσουν την ορθή έκδοση των προκηρύξεων στάσιμου εμπορίου και αγορών χειροτεχνών, την έγκαιρη συγκρότηση των γνωμοδοτικών επιτροπών, την εφαρμογή των διαδικασιών διάθεσης εποχικών θέσεων και τη σωστή καταχώριση των μεταβολών στις άδειες.
Παράλληλα, κρίσιμη είναι η παρακολούθηση των κενών θέσεων, η εφαρμογή των προβλέψεων για τη μη προσέλευση πωλητών και η ορθή διαχείριση των αιτημάτων μείωσης ή απαλλαγής από τέλη.
Η σαφής κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ Δήμων, Περιφερειών και φορέων λειτουργίας των λαϊκών αγορών αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποφυγή διοικητικών καθυστερήσεων και την ομοιόμορφη εφαρμογή της νομοθεσίας.
myota.gr
