Δημοτικές προμήθειες: Έως και 11 φορές ακριβότερες οι ίδιες σακούλες απορριμμάτων – Χωρίς προδιαγραφές ποιότητας οι περισσότερες συμβάσεις
ΕΙΔΗΣΕΙΣΕΛΛΑΔΑ 30 Οκτωβρίου 2026 fonisalaminas
Αποκαλυπτική έρευνα της pyxida-ota σε 100 δημοτικές συμβάσεις: Τιμές από 0,33 έως 3,70 ευρώ για το ίδιο ρολό των 10 σακουλών, τεράστιες αποκλίσεις ακόμη και μέσα στην ίδια περιφέρεια, ελλιπείς τεχνικές προδιαγραφές και ανεπαρκείς μηχανισμοί ποιοτικού ελέγχου. Τι πρέπει να αλλάξουν οι δήμοι στις προμήθειές τους.
Μια από τις πιο συνηθισμένες και φαινομενικά απλές προμήθειες των δήμων, οι σακούλες απορριμμάτων, αποδεικνύεται χαρακτηριστικό παράδειγμα των σοβαρών αδυναμιών που εξακολουθούν να παρουσιάζουν οι διαδικασίες δημοτικών προμηθειών.
Οι δήμοι αγοράζουν σακούλες ίδιων διαστάσεων πληρώνοντας τιμές που διαφέρουν έως και περισσότερο από έντεκα φορές, χωρίς στις περισσότερες περιπτώσεις να έχουν καθορίσει συγκεκριμένες και μετρήσιμες τεχνικές προδιαγραφές που να δικαιολογούν αυτές τις αποκλίσεις.
Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι ότι οι συμβάσεις συχνά περιορίζονται σε γενικές περιγραφές των προϊόντων, χωρίς να προσδιορίζουν το πάχος, το βάρος, την αντοχή, την ποιότητα των υλικών ή τις περιβαλλοντικές απαιτήσεις.
Το αποτέλεσμα είναι οι δήμοι να προμηθεύονται προϊόντα τα οποία δεν μπορούν να συγκρίνουν ουσιαστικά μεταξύ τους, ενώ ακόμη και οι επιτροπές παραλαβής δεν διαθέτουν πάντοτε αντικειμενικά κριτήρια για να διαπιστώσουν εάν τα παραδιδόμενα είδη ανταποκρίνονται στην ποιότητα που πληρώνεται.
Τα συμπεράσματα αυτά προκύπτουν από αναλυτική έρευνα της pyxida-ota, η οποία εξέτασε τις 100 πιο πρόσφατες συμβάσεις δήμων για την προμήθεια σακουλών απορριμμάτων διαστάσεων 52×75 εκατοστών.
Η έρευνα: 100 συμβάσεις, 52 δήμοι και 67 προμηθευτές
Η έρευνα βασίστηκε σε στοιχεία του Κεντρικού Ηλεκτρονικού Μητρώου Δημοσίων Συμβάσεων (ΚΗΜΔΗΣ), τα οποία συγκεντρώθηκαν και αναλύθηκαν μέσω της πλατφόρμας pyxida-ota.
Το δείγμα περιλαμβάνει:
- 100 δημοτικές συμβάσεις, από τις 19 Φεβρουαρίου 2025 έως τις 25 Σεπτεμβρίου 2026.
- 123 γραμμές ειδών που αφορούν σακούλες απορριμμάτων διαστάσεων 52×75 εκατοστών.
- 52 δήμους από διαφορετικές περιοχές της χώρας.
- 67 προμηθευτές.
- 13 περιφέρειες, καλύπτοντας το σύνολο της ελληνικής επικράτειας.
Για να είναι συγκρίσιμα τα στοιχεία, οι τιμές μετατράπηκαν σε κόστος ανά σακούλα και ανά ρολό των 10 τεμαχίων, χωρίς ΦΠΑ.
Όπου οι συμβάσεις ανέφεραν τιμές με ΦΠΑ, πραγματοποιήθηκε αναγωγή στην καθαρή αξία με διαίρεση διά 1,24.
Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε δειγματοληπτικός έλεγχος των τιμών στα πρωτότυπα αρχεία PDF των συμβάσεων και διορθώθηκαν δύο σφάλματα καταχώρισης. Το ένα αφορούσε τιμή 0,726 ευρώ ανά ρολό των 10 σακουλών και το δεύτερο τιμή 28,20 ευρώ ανά κιβώτιο 300 τεμαχίων.
Για την ανάλυση των συμβατικών όρων εξετάστηκε το πλήρες κείμενο 97 συμβάσεων, καθώς τρεις ήταν διαθέσιμες μόνο ως σαρωμένες εικόνες.
Σημαντική διευκρίνιση: Οι μετρήσεις που αφορούν τους συμβατικούς όρους είναι κατά προσέγγιση, καθώς βασίζονται σε αναζητήσεις μέσα στα κείμενα. Επίσης, ορισμένες συμβάσεις παραπέμπουν σε διακηρύξεις ή τεχνικές μελέτες που δεν περιλαμβάνονταν στον συγκεκριμένο έλεγχο. Συνεπώς, η απουσία μιας προδιαγραφής από το εξεταζόμενο κείμενο δεν αποδεικνύει ότι αυτή απουσιάζει από το σύνολο των εγγράφων της προμήθειας.
Από 0,33 έως 3,70 ευρώ το ίδιο ρολό – Διαφορά άνω του 1.000%
Το πρώτο και εντυπωσιακότερο εύρημα αφορά τις τιμές αγοράς.
Για ένα ρολό 10 σακουλών απορριμμάτων διαστάσεων 52×75 εκατοστών, η χαμηλότερη καταγεγραμμένη τιμή είναι 0,33 ευρώ, ενώ η υψηλότερη φτάνει τα 3,70 ευρώ, χωρίς ΦΠΑ.
Πρόκειται για διαφορά 3,37 ευρώ ανά ρολό, με την ακριβότερη αγορά να κοστίζει περίπου 11,2 φορές περισσότερο από τη φθηνότερη.
Η διάμεση τιμή διαμορφώνεται στα 0,89 ευρώ ανά ρολό, δηλαδή περίπου 0,089 ευρώ ανά σακούλα.
Αναλυτικά, η κατανομή των τιμών έχει ως εξής:
| Κατηγορία | Ανά σακούλα | Ανά ρολό 10 τεμαχίων |
|---|---|---|
| Χαμηλότερη τιμή | 0,033 € | 0,33 € |
| Όριο φθηνότερου 25% | 0,069 € | 0,69 € |
| Διάμεση τιμή | 0,089 € | 0,89 € |
| Σταθμισμένη τιμή με βάση την ποσότητα | 0,085 € | 0,85 € |
| Όριο ακριβότερου 25% | 0,121 € | 1,21 € |
| Υψηλότερη τιμή | 0,370 € | 3,70 € |
Τα στοιχεία δείχνουν ότι το 50% των αγορών συγκεντρώνεται μεταξύ 0,69 και 1,21 ευρώ ανά ρολό.
Η σταθμισμένη με βάση τις ποσότητες τιμή, 0,85 ευρώ, είναι ελαφρώς χαμηλότερη από τη διάμεση, γεγονός συμβατό με την εικόνα ότι αρκετές αγορές μεγαλύτερων ποσοτήτων πραγματοποιούνται σε χαμηλότερες τιμές.
Ωστόσο, η ποσότητα δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει όλες τις αποκλίσεις.
Το σημαντικότερο πρόβλημα είναι ότι οι τιμές αυτές δεν αντιστοιχούν σε προϊόντα με ενιαία, προκαθορισμένη ποιότητα.
Επομένως, δεν είναι δυνατόν να διαπιστωθεί με ασφάλεια εάν μια ακριβότερη σακούλα είναι πράγματι καλύτερη ή εάν ο δήμος πληρώνει περισσότερα για προϊόν αντίστοιχων χαρακτηριστικών.
Μεγάλες αποκλίσεις τιμών ακόμη και μέσα στην ίδια περιφέρεια
Η γεωγραφική κατανομή των αγορών δεν φαίνεται να εξηγεί τις μεγάλες διαφορές.
Σύμφωνα με την έρευνα, σε 8 από τις 13 περιφέρειες η διαφορά μεταξύ της χαμηλότερης και της υψηλότερης τιμής υπερβαίνει τα 0,80 ευρώ ανά ρολό.
Πρόκειται για απόκλιση σχεδόν ίση με τη διάμεση τιμή ολόκληρου του δείγματος.
Η περιφερειακή κατανομή των τιμών, όπως αποτυπώνεται στο σχετικό διάγραμμα της έρευνας, παρουσιάζει την ακόλουθη εικόνα:
| Περιφέρεια | Τιμή ανά ρολό |
|---|---|
| Θεσσαλία | 0,65 € |
| Νότιο Αιγαίο | 0,75 € |
| Βόρειο Αιγαίο | 0,76 € |
| Κεντρική Μακεδονία | 0,78 € |
| Ιόνια Νησιά | 0,81 € |
| Ανατολική Μακεδονία και Θράκη | 0,95 € |
| Πελοπόννησος | 0,98 € |
| Δυτική Ελλάδα | 0,99 € |
| Κρήτη | 1,04 € |
| Αττική | 1,05 € |
| Στερεά Ελλάδα | 1,09 € |
| Ήπειρος | 1,88 € |
| Δυτική Μακεδονία | 2,21 € |
Οι τιμές του πίνακα αποτυπώνουν τις περιφερειακές τιμές που παρουσιάζει το διάγραμμα της έρευνας, χωρίς ΦΠΑ. Το πλήθος των παρατηρήσεων και οι αποκλίσεις στο εσωτερικό κάθε περιφέρειας διαφέρουν.
Η Θεσσαλία και η Κεντρική Μακεδονία εμφανίζουν χαμηλότερες τιμές, ενώ η Ήπειρος και η Δυτική Μακεδονία υψηλότερες.
Ωστόσο, οι περιφερειακές αυτές τιμές χρειάζονται προσεκτική ερμηνεία, καθώς ο αριθμός των παρατηρήσεων διαφέρει σημαντικά από περιοχή σε περιοχή.
Σε ορισμένες περιφέρειες το δείγμα περιλαμβάνει μόλις μία, δύο ή τρεις καταγραφές, ενώ σε άλλες είναι πολύ μεγαλύτερο.
Οι χαμηλότερες επιμέρους αγορές καταγράφηκαν σε τιμές 0,33, 0,39, 0,40, 0,43, 0,45 και 0,48 ευρώ ανά ρολό.
Στον αντίποδα, καταγράφηκαν αγορές στα 2,00 ευρώ, από 2,02 έως 2,42 ευρώ και έως 3,70 ευρώ ανά ρολό.
Σε μία από τις ακριβότερες αγορές υπήρχε συγκεκριμένη προδιαγραφή πάχους 40–50 μικρομέτρων, η οποία αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο διαφοροποίησης της ποιότητας και μπορεί να δικαιολογεί υψηλότερο κόστος.
Αυτό αναδεικνύει και το βασικό πρόβλημα: χωρίς κοινές προδιαγραφές δεν είναι εφικτή η αξιόπιστη σύγκριση των τιμών.
Συμβάσεις με πανομοιότυπους όρους και επαναλαμβανόμενα κενά
Το δεύτερο μεγάλο εύρημα αφορά τη σύνταξη των δημοτικών συμβάσεων.
Από τις 100 συμβάσεις, οι 91 επικαλούνται τον ν. 4412/2016 για τις δημόσιες συμβάσεις.
Η έρευνα διαπιστώνει ότι τα συμβατικά κείμενα ακολουθούν σε μεγάλο βαθμό παρόμοια πρότυπα.
Η χρήση τυποποιημένων συμβάσεων δεν αποτελεί από μόνη της πρόβλημα. Αντίθετα, μπορεί να διευκολύνει τη διοικητική διαδικασία και να ενισχύσει τη νομιμότητα.
Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι δήμοι αναπαράγουν γενικούς όρους χωρίς να τους προσαρμόζουν στις πραγματικές ανάγκες της προμήθειας.
Έτσι, επαναλαμβάνονται ελλείψεις που αφορούν τις τεχνικές προδιαγραφές, τις παραδόσεις, τους ελέγχους, τις πληρωμές και τις εγγυήσεις.
Διάρκεια συμβάσεων και απορρόφηση ποσοτήτων
Οι περισσότερες συμβάσεις έχουν διάρκεια ενός έτους από την υπογραφή τους.
Περισσότερες από τις μισές προβλέπουν δυνατότητα παράτασης, συχνά έως 12 μήνες, χωρίς αύξηση της συνολικής συμβατικής αξίας.
Περίπου 16 συμβάσεις προβλέπουν ότι ισχύουν μέχρι την εξάντληση του συμβατικού ποσού.
Σε λίγες περιπτώσεις αναφέρεται ρητά ότι ο δήμος δεν υποχρεούται να απορροφήσει το σύνολο των προβλεπόμενων ποσοτήτων.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει πρακτική σημασία, καθώς επιτρέπει στις υπηρεσίες να προσαρμόζουν τις παραγγελίες τους στις πραγματικές ανάγκες, χωρίς να δημιουργείται υποχρέωση αγοράς υλικών που ενδέχεται να μη χρειάζονται.
Ωστόσο, όταν τέτοιοι όροι δεν αποσαφηνίζονται εξαρχής, μπορεί να προκύψουν διαφωνίες μεταξύ αναθέτουσας αρχής και προμηθευτή.
Χρόνος παράδοσης: Μόνο λίγες συμβάσεις θέτουν συγκεκριμένες προθεσμίες
Περίπου τέσσερις στις δέκα συμβάσεις προβλέπουν τμηματικές παραδόσεις, ανάλογα με τις ανάγκες των υπηρεσιών, με τα έξοδα μεταφοράς να βαρύνουν τον ανάδοχο.
Ωστόσο, ελάχιστες ορίζουν συγκεκριμένη προθεσμία παράδοσης μετά την παραγγελία.
Στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν ρητές προβλέψεις, οι προθεσμίες κυμαίνονται από:
- 72 ώρες από την ειδοποίηση.
- 5 ημερολογιακές ημέρες.
- 5 ημέρες.
- 5 εργάσιμες ημέρες.
- 7 ημέρες.
- 10 εργάσιμες ημέρες.
Στις υπόλοιπες περιπτώσεις, οι συμβάσεις είτε παραπέμπουν στη διακήρυξη είτε χρησιμοποιούν γενικές διατυπώσεις, όπως «χωρίς καθυστέρηση».
Η απουσία συγκεκριμένου χρόνου παράδοσης δημιουργεί αβεβαιότητα για τις δημοτικές υπηρεσίες, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για αναλώσιμα που είναι απαραίτητα για την καθημερινή λειτουργία τους.
Παράλληλα, δυσκολεύει τον αντικειμενικό έλεγχο της συνέπειας του προμηθευτή.
Σταθερές τιμές, ηλεκτρονικά τιμολόγια και ασαφείς χρόνοι πληρωμής
Περίπου 14 συμβάσεις αναφέρουν ρητά ότι οι τιμές παραμένουν σταθερές καθ’ όλη τη διάρκειά τους, χωρίς αναπροσαρμογή.
Η πληρωμή προβλέπεται κατά κανόνα μετά την οριστική παραλαβή των υλικών.
Σε 71 συμβάσεις υπάρχει αναφορά σε ηλεκτρονικό τιμολόγιο.
Ωστόσο, σπάνια καθορίζεται συγκεκριμένη προθεσμία πληρωμής.
Σε μία περίπτωση εντοπίστηκε ρητή πρόβλεψη εξόφλησης εντός 90 ημερών από την έκδοση του τιμολογίου.
Η έρευνα προτείνει να αναφέρεται ρητά προθεσμία πληρωμής 30 ημερών από την παραλαβή, με βάση το σχετικό πλαίσιο του ν. 4152/2013.
Η σαφήνεια στους όρους πληρωμής είναι σημαντική τόσο για τους δήμους όσο και για τους προμηθευτές, καθώς επηρεάζει τον οικονομικό προγραμματισμό και τη διαμόρφωση των προσφορών.
Επιτροπές παραλαβής χωρίς ουσιαστικά εργαλεία ποιοτικού ελέγχου
Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα ευρήματα που αφορούν την παραλαβή των υλικών.
Περίπου 57 συμβάσεις προβλέπουν επιτροπή παραλαβής, η οποία πραγματοποιεί ποσοτικό και ποιοτικό έλεγχο.
Ωστόσο, μόνο 6 συμβάσεις προβλέπουν δυνατότητα δειγματοληψίας ή εργαστηριακού ελέγχου.
Περίπου έξι στις δέκα προβλέπουν δυνατότητα κήρυξης του αναδόχου ως έκπτωτου, ενώ μόλις 8 συμβάσειςαπαιτούν εγγύηση καλής εκτέλεσης.
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο εάν προβλέπεται επιτροπή παραλαβής, αλλά και τι ακριβώς μπορεί να ελέγξει.
Όταν η τεχνική περιγραφή περιορίζεται στις διαστάσεις της σακούλας και σε γενικούς χαρακτηρισμούς περί αντοχής, δεν υπάρχουν επαρκή αντικειμενικά κριτήρια για την αξιολόγηση της ποιότητας.
Για παράδειγμα, μια επιτροπή μπορεί να διαπιστώσει εάν παραδόθηκαν 1.000 ρολά αντί για 900.
Δεν μπορεί όμως να πιστοποιήσει με αντίστοιχη ακρίβεια την ποιότητα των σακουλών, εφόσον η σύμβαση δεν ορίζει το ελάχιστο πάχος, το βάρος ή την αντοχή τους.
Έτσι, ο ποιοτικός έλεγχος κινδυνεύει να περιοριστεί σε μια τυπική διαδικασία παραλαβής, χωρίς δυνατότητα ουσιαστικής επαλήθευσης των χαρακτηριστικών του προϊόντος.
Τεχνικές προδιαγραφές: Οι δήμοι δεν καθορίζουν τι ακριβώς αγοράζουν
Το τρίτο και ίσως σοβαρότερο εύρημα της έρευνας αφορά τις τεχνικές προδιαγραφές.
Στη συντριπτική πλειονότητα των συμβάσεων, η περιγραφή περιορίζεται ουσιαστικά στη διατύπωση:
«Σακούλες απορριμμάτων 52×75, με κορδόνι, ρολό 10 τεμαχίων».
Η περιγραφή αυτή προσδιορίζει το μέγεθος, τον τρόπο κλεισίματος και τη συσκευασία, αλλά όχι την πραγματική ποιότητα.
Δεν διευκρινίζει το πάχος του πλαστικού, το είδος της πρώτης ύλης, την αντοχή σε βάρος, τη στεγανότητα, την ποιότητα της συγκόλλησης ή τη δυνατότητα ανακύκλωσης.
Υλικό κατασκευής: Σχεδόν καμία ουσιαστική απαίτηση
Το πολυαιθυλένιο εμφανίζεται συχνά στις συμβάσεις μέσω του κωδικού CPV 19640000-4, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτελεί συγκεκριμένη τεχνική απαίτηση.
Σε μία σύμβαση ζητείται ρητά σακούλα κατασκευασμένη από 100% ανακυκλωμένο πολυαιθυλένιο, προερχόμενο από αναγεννημένες ύλες.
Σε άλλη σύμβαση γίνεται αναφορά σε πολυαιθυλένιο μαύρου ή μπλε χρώματος.
Περίπου μία στις τρεις συμβάσεις καθορίζει χρώμα.
Η έρευνα καταγράφει ως ιδιαίτερα περιορισμένες τις ουσιαστικές προδιαγραφές για την πρώτη ύλη κατασκευής.
Αντοχή: Γενικοί χαρακτηρισμοί αντί μετρήσιμων απαιτήσεων
Οι περισσότερες τεχνικές περιγραφές χρησιμοποιούν χαρακτηρισμούς όπως:
- «Υψηλής αντοχής».
- «Πολύ ανθεκτικές».
- «Ενισχυμένες».
Οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν συνοδεύονται από μετρήσιμες απαιτήσεις.
Σε μία περίπτωση υπάρχει αναλυτικότερη περιγραφή, σύμφωνα με την οποία οι σακούλες πρέπει να μη σκίζονται, να μη στάζουν και να μπορούν να μεταφέρουν βαριά αντικείμενα και υγρά.
Ακόμη και αυτή η περιγραφή, ωστόσο, δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένη δοκιμή αντοχής.
Καμία από τις εξεταζόμενες συμβάσεις δεν ορίζει συγκεκριμένο φορτίο σε κιλά, δοκιμή αντοχής βάσει τεχνικού προτύπου ή ελάχιστο βάρος ρολού.
Αυτό σημαίνει ότι δύο σακούλες με τις ίδιες εξωτερικές διαστάσεις μπορεί να έχουν πολύ διαφορετική αντοχή, χωρίς η διαφορά αυτή να αποτυπώνεται στις απαιτήσεις της προμήθειας.
Μόνο τρεις συμβάσεις προσδιορίζουν το πάχος της σακούλας
Το πάχος αποτελεί βασικό τεχνικό χαρακτηριστικό μιας πλαστικής σακούλας.
Μετριέται σε μικρόμετρα ή μικρόν (μm) και επηρεάζει, σε συνδυασμό με το υλικό και την κατασκευή, την αντοχή και το κόστος παραγωγής.
Παρά τη σημασία του, μόλις τρεις συμβάσεις περιλαμβάνουν συγκεκριμένη απαίτηση πάχους.
Οι προδιαγραφές και οι αντίστοιχες τιμές ήταν:
| Πάχος σακούλας | Τιμή ανά ρολό 10 τεμαχίων |
|---|---|
| 40–50 μm | 2,00 € |
| 35 μm | 1,20 € |
| 23 μm | 0,99 € |
Η σύγκριση δείχνει ότι το πάχος μπορεί να αποτελεί παράγοντα διαφοροποίησης της τιμής.
Ωστόσο, η σχέση αυτή δεν μπορεί να αξιολογηθεί συστηματικά, επειδή σχεδόν όλες οι υπόλοιπες συμβάσεις δεν αναφέρουν αντίστοιχες προδιαγραφές.
Επομένως, μια φθηνότερη σακούλα δεν είναι κατ’ ανάγκη οικονομικότερη στην πράξη.
Εάν είναι υπερβολικά λεπτή, ενδέχεται να σκίζεται ευκολότερα, να χρειάζεται διπλή χρήση ή να δημιουργεί μεγαλύτερη κατανάλωση.
Αντίστοιχα, μια ακριβότερη σακούλα μπορεί να δικαιολογεί το κόστος της όταν διαθέτει πιστοποιημένα καλύτερα χαρακτηριστικά.
Χωρίς όμως μετρήσιμες απαιτήσεις, καμία από τις δύο περιπτώσεις δεν μπορεί να αξιολογηθεί αξιόπιστα.
Περιβαλλοντικά κριτήρια: Οι πράσινες δημόσιες συμβάσεις μένουν στα χαρτιά
Ακόμη πιο περιορισμένη είναι η ενσωμάτωση περιβαλλοντικών απαιτήσεων.
Σε μία μόνο περίπτωση εντοπίστηκε συγκεκριμένη απαίτηση για κατασκευή της σακούλας από 100% ανακυκλωμένο πολυαιθυλένιο.
Σε δύο άλλες συμβάσεις υπάρχει αναφορά στο Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις, σύμφωνα με την ΚΥΑ 14900/2021, αλλά μόνο στο προοίμιο.
Η αναφορά αυτή δεν συνοδεύεται από συγκεκριμένες περιβαλλοντικές απαιτήσεις για το προϊόν.
Επιπλέον, η έρευνα δεν εντόπισε απαίτηση για:
- Περιβαλλοντικό σήμα Ecolabel.
- Πιστοποίηση κατά EN 13432.
- Ελάχιστο ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού, πέρα από τη μία συγκεκριμένη περίπτωση.
- Μετρήσιμα περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά που να μπορούν να ελεγχθούν κατά την παραλαβή.
Αναφορές σε βιοδιασπώμενα προϊόντα εντοπίστηκαν σε ορισμένες συμβάσεις, αλλά αφορούσαν άλλα είδη, όπως απορρυπαντικά και σπογγοπετσέτες, και όχι τις σακούλες διαστάσεων 52×75 εκατοστών.
Το εύρημα αναδεικνύει την απόσταση ανάμεσα στις γενικές δεσμεύσεις για πράσινες δημόσιες συμβάσεις και στην πρακτική εφαρμογή τους στις καθημερινές δημοτικές προμήθειες.
Ακόμη και η συσκευασία δεν περιγράφεται επαρκώς
Στις περισσότερες συμβάσεις καθορίζεται μόνο ο αριθμός των τεμαχίων ανά συσκευασία.
Συνήθως πρόκειται για ρολό 10 σακουλών, ενώ σπανιότερα προβλέπονται συσκευασίες 20 ή 30 τεμαχίων.
Μία σύμβαση περιλαμβάνει πρόσθετες απαιτήσεις για τυποποιημένη συσκευασία, με εξωτερική αναγραφή των διαστάσεων, της προέλευσης και του βάρους.
Η έλλειψη αντίστοιχων απαιτήσεων στις υπόλοιπες συμβάσεις δυσκολεύει τόσο τον έλεγχο όσο και τη σύγκριση των προσφορών.
Η αναγραφή συγκεκριμένων χαρακτηριστικών στη συσκευασία θα μπορούσε να επιτρέψει στις δημοτικές υπηρεσίες να πραγματοποιούν βασικούς ελέγχους χωρίς εξειδικευμένο εξοπλισμό.
Τι πρέπει να αλλάξουν οι δήμοι στις τεχνικές προδιαγραφές
Η έρευνα δεν περιορίζεται στη διαπίστωση των προβλημάτων, αλλά καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση των δημοτικών προμηθειών.
Η βασική κατεύθυνση είναι η αντικατάσταση των γενικών περιγραφών από σαφείς, μετρήσιμες και ελέγξιμες προδιαγραφές.
Οι ενδεικτικές τεχνικές τιμές που ακολουθούν αποτελούν προτάσεις της pyxida-ota και πρέπει να προσαρμόζονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε υπηρεσίας.
1. Σαφής προσδιορισμός διαστάσεων και χωρητικότητας
Η τεχνική προδιαγραφή πρέπει να καθορίζει:
- Διαστάσεις 52×75 εκατοστών.
- Αποδεκτή απόκλιση ±2 εκατοστών.
- Ενδεικτική χωρητικότητα περίπου 45 λίτρων.
- Ύπαρξη κορδονιού σύσφιξης.
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγονται αποκλίσεις που μπορεί να επηρεάζουν τη λειτουργικότητα του προϊόντος.
2. Καθορισμός πρώτης ύλης
Προτείνεται να προσδιορίζεται το υλικό κατασκευής, όπως πολυαιθυλένιο LDPE ή LLDPE, πρωτογενές ή ανακυκλωμένο.
Εφόσον ο δήμος επιλέγει ανακυκλωμένο υλικό, πρέπει να ορίζει συγκεκριμένο ελάχιστο ποσοστό συμμετοχής του στη σύνθεση.
3. Ελάχιστο πάχος
Προτείνεται ελάχιστο πάχος φιλμ, ενδεικτικά 25–30 μm για οικιακή και γραφειακή χρήση.
Για τη συλλογή βαρύτερων απορριμμάτων ή υγρών, το απαιτούμενο πάχος μπορεί να είναι μεγαλύτερο.
Η προδιαγραφή πρέπει να ανταποκρίνεται στη χρήση για την οποία προορίζεται το προϊόν.
4. Ελάχιστο βάρος ρολού
Η έρευνα προτείνει να καθορίζεται ελάχιστο βάρος για το ρολό των 10 σακουλών, εκφρασμένο σε γραμμάρια.
Ο έλεγχος μπορεί να γίνεται με μια απλή ζυγαριά.
Το βάρος αποτελεί έμμεση ένδειξη της ποσότητας υλικού και, σε συνδυασμό με τις διαστάσεις και την πρώτη ύλη, μπορεί να βοηθήσει στον έλεγχο του πάχους.
5. Συγκεκριμένη αντοχή σε φορτίο
Αντί για αόριστες αναφορές σε «υψηλή αντοχή», προτείνεται να καθορίζεται συγκεκριμένο φορτίο.
Ενδεικτικά, μια γεμάτη σακούλα θα μπορούσε να απαιτείται να αντέχει 8–10 κιλά, όταν ανασηκώνεται από το κορδόνι, χωρίς να σκίζεται ή να παρουσιάζει διαρροές.
Για μεγαλύτερες προμήθειες προτείνεται η δυνατότητα δοκιμών κρούσης ή εφελκυσμού βάσει αναγνωρισμένων προτύπων, όπως:
- EN ISO 7765-1 για δοκιμές κρούσης πλαστικών φιλμ.
- EN ISO 527-3 για τον προσδιορισμό ιδιοτήτων εφελκυσμού πλαστικών φιλμ και φύλλων.
6. Ποιότητα κατασκευής
Πρέπει να προβλέπονται απαιτήσεις για στεγανό πάτο, σωστή συγκόλληση και κορδόνι που δεν αποκολλάται κατά τη χρήση.
7. Προσδιορισμός χρώματος
Όπου το χρώμα εξυπηρετεί συγκεκριμένες λειτουργικές ανάγκες ή διαδικασίες διαλογής απορριμμάτων, πρέπει να περιλαμβάνεται στις προδιαγραφές.
Ανακυκλωμένο υλικό τουλάχιστον 50% και ουσιαστικά πράσινα κριτήρια
Στο περιβαλλοντικό σκέλος, η έρευνα προτείνει την εισαγωγή συγκεκριμένων απαιτήσεων.
Μία από αυτές είναι η πρόβλεψη ελάχιστου ποσοστού ανακυκλωμένου πολυαιθυλενίου, ενδεικτικά τουλάχιστον 50%, με σχετική δήλωση ή πιστοποιητικό του κατασκευαστή.
Επίσης, προτείνεται να ζητείται ανακυκλώσιμο υλικό.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη χρήση του όρου «βιοδιασπώμενο».
Η έρευνα επισημαίνει ότι δεν πρέπει να ζητείται γενικά «βιοδιασπώμενη σακούλα» χωρίς συγκεκριμένο πρότυπο επαλήθευσης.
Για την κομποστοποιησιμότητα υπάρχει το πρότυπο EN 13432, το οποίο αφορά συγκεκριμένες απαιτήσεις και δεν πρέπει να συγχέεται με μια γενική αναφορά στη βιοδιάσπαση.
Παράλληλα, προτείνεται η ουσιαστική αξιοποίηση του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για τις Πράσινες Δημόσιες Συμβάσεις, με ενσωμάτωση πραγματικών κριτηρίων και όχι απλή αναφορά του στο προοίμιο.
Τυποποιημένη συσκευασία και υποχρεωτική αναγραφή χαρακτηριστικών
Η έρευνα προτείνει οι δήμοι να ζητούν τυποποιημένη συσκευασία, με σαφή προσδιορισμό του αριθμού των σακουλών ανά ρολό.
Στην εξωτερική συσκευασία προτείνεται να αναγράφονται:
- Οι διαστάσεις.
- Το πάχος του υλικού.
- Ο αριθμός τεμαχίων.
- Το βάρος.
- Το είδος του υλικού.
- Ο κατασκευαστής.
- Η προέλευση.
Επιπλέον, οι οικονομικές προσφορές πρέπει να αναφέρουν την τιμή τόσο ανά ρολό όσο και ανά μεμονωμένη σακούλα.
Έτσι, οι υπηρεσίες μπορούν να συγκρίνουν προϊόντα διαφορετικών συσκευασιών σε κοινή βάση.
Συγκεκριμένες προθεσμίες παράδοσης και πληρωμής
Σημαντικές αλλαγές προτείνονται και στους όρους εκτέλεσης των συμβάσεων.
Η έρευνα εισηγείται να καθορίζεται συγκεκριμένος χρόνος παράδοσης, ενδεικτικά εντός πέντε εργάσιμων ημερών από την έγγραφη ή ηλεκτρονική παραγγελία.
Ο τόπος παράδοσης πρέπει να αναφέρεται ρητά, όπως και η υποχρέωση του αναδόχου να αναλαμβάνει τα σχετικά έξοδα.
Αντίστοιχα, προτείνεται να προσδιορίζεται συγκεκριμένη προθεσμία πληρωμής, με αναφορά στις 30 ημέρες από την παραλαβή, σύμφωνα με το εφαρμοστέο νομοθετικό πλαίσιο.
Στις συμβάσεις πρέπει επίσης να διευκρινίζεται:
- Εάν οι προβλεπόμενες ποσότητες είναι ενδεικτικές.
- Εάν ο δήμος υποχρεούται να απορροφήσει το σύνολό τους.
- Εάν οι τιμές παραμένουν σταθερές καθ’ όλη τη διάρκεια.
- Εάν επιτρέπεται αναπροσαρμογή και υπό ποιες προϋποθέσεις.
Η σαφήνεια των όρων μπορεί να περιορίσει αμφισβητήσεις και καθυστερήσεις κατά την εκτέλεση της σύμβασης.
Ποιοτικός έλεγχος με δειγματοληψία, ζύγιση και εργαστηριακές δοκιμές
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στον έλεγχο των παραδιδόμενων προϊόντων.
Η έρευνα προτείνει οι επιτροπές παραλαβής να μην περιορίζονται στην καταμέτρηση των ρολών.
Αντίθετα, πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν δειγματοληπτικά:
- Το βάρος των ρολών.
- Τις πραγματικές διαστάσεις.
- Την αναγραφόμενη σήμανση.
- Τη συμφωνία με τις τεχνικές προδιαγραφές.
- Την ποιότητα και την αντοχή, όπου προβλέπονται αντίστοιχες δοκιμές.
Προτείνεται επίσης να περιλαμβάνεται στις συμβάσεις δικαίωμα δειγματοληψίας και εργαστηριακού ελέγχου με έξοδα του αναδόχου, πρόβλεψη που ήδη εμφανίζεται σε μία από τις εξεταζόμενες συμβάσεις.
Σε περίπτωση μη συμμόρφωσης, πρέπει να προβλέπεται απόρριψη των προϊόντων και υποχρέωση αντικατάστασής τους εντός συγκεκριμένης προθεσμίας.
Η προσέγγιση αυτή μετατρέπει τον ποιοτικό έλεγχο από γενική συμβατική αναφορά σε πρακτική και επαληθεύσιμη διαδικασία.
Πότε μια τιμή πρέπει να κινητοποιεί τον δήμο για πρόσθετο έλεγχο
Η έρευνα προτείνει οι δήμοι να χρησιμοποιούν τις τιμές της αγοράς ως εργαλείο ελέγχου πριν από την ανάθεση.
Με βάση το εξεταζόμενο δείγμα, η διάμεση τιμή είναι περίπου 0,89 ευρώ ανά ρολό 10 τεμαχίων, χωρίς ΦΠΑ.
Τιμή άνω των 1,21 ευρώ ανά ρολό, δηλαδή πάνω από το όριο του ακριβότερου 25% των καταγεγραμμένων αγορών, θεωρείται λόγος για περαιτέρω έρευνα αγοράς ή διαπραγμάτευση, εφόσον δεν συνοδεύεται από ανώτερες τεχνικές προδιαγραφές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τιμή πάνω από το συγκεκριμένο επίπεδο είναι υπερβολική ή αδικαιολόγητη.
Η ποιότητα, το πάχος, η αντοχή, η ποσότητα, οι απαιτήσεις παράδοσης και άλλοι όροι μπορούν να επηρεάζουν το τελικό κόστος.
Αντίστοιχα, μια ιδιαίτερα χαμηλή τιμή δεν αποτελεί αυτομάτως ένδειξη συμφέρουσας προμήθειας.
Όταν δεν έχει καθοριστεί ελάχιστο πάχος ή αντοχή, υπάρχει κίνδυνος το χαμηλότερο τίμημα να αντιστοιχεί σε προϊόν περιορισμένης ποιότητας.
Συνεπώς, η έρευνα προτείνει να προηγείται ο καθορισμός της ποιότητας και να ακολουθεί η σύγκριση των τιμών.
Το πραγματικό κόστος των δημοτικών προμηθειών
Τα στοιχεία αναδεικνύουν ένα ευρύτερο ζήτημα στη διαχείριση των δημοτικών δαπανών.
Η οικονομικότητα μιας προμήθειας δεν μπορεί να αξιολογείται αποκλειστικά από το ύψος της προσφερόμενης τιμής.
Απαιτείται να εξετάζεται τι ακριβώς αγοράζει ο δήμος, με ποιες τεχνικές απαιτήσεις, με ποιους όρους παράδοσης και με ποια δυνατότητα ελέγχου.
Για παράδειγμα, με βάση τις καταγεγραμμένες τιμές, η αγορά 10.000 ρολών θα κόστιζε:
| Τιμή ανά ρολό | Συνολικό κόστος 10.000 ρολών |
|---|---|
| 0,33 € | 3.300 € |
| 0,69 € | 6.900 € |
| 0,89 € | 8.900 € |
| 1,21 € | 12.100 € |
| 2,00 € | 20.000 € |
| 3,70 € | 37.000 € |
Τα ποσά είναι ενδεικτικοί υπολογισμοί χωρίς ΦΠΑ, για την ίδια ποσότητα. Δεν αποτελούν πραγματικές δαπάνες συγκεκριμένων συμβάσεων και δεν συνεπάγονται ότι τα προϊόντα έχουν την ίδια ποιότητα.
Η διαφορά μεταξύ της χαμηλότερης και της υψηλότερης τιμής θα ανερχόταν σε 33.700 ευρώ για την ίδια αριθμητική ποσότητα.
Ακόμη και η διαφορά μεταξύ της διάμεσης τιμής των 0,89 ευρώ και του ορίου των 1,21 ευρώ αντιστοιχεί σε 3.200 ευρώ για 10.000 ρολά.
Οι υπολογισμοί αυτοί δεν τεκμηριώνουν από μόνοι τους σπατάλη, καθώς οι προδιαγραφές και οι συνθήκες προμήθειας ενδέχεται να διαφέρουν.
Αποτυπώνουν, όμως, τη σημασία που μπορεί να έχει για τους δημοτικούς προϋπολογισμούς μια οργανωμένη διαδικασία συγκριτικής αξιολόγησης των προμηθειών.
Έξι βασικές παρεμβάσεις για καλύτερες δημοτικές προμήθειες
Συνοψίζοντας τις προτάσεις της έρευνας, οι δήμοι μπορούν να βελτιώσουν τις διαδικασίες τους σε έξι βασικά επίπεδα:
- Μετρήσιμες τεχνικές προδιαγραφές, με συγκεκριμένες απαιτήσεις για διαστάσεις, πάχος, βάρος, αντοχή, υλικό και κατασκευή.
- Περιβαλλοντικά κριτήρια, με καθορισμένο ποσοστό ανακυκλωμένου υλικού και ελέγξιμες απαιτήσεις.
- Τυποποιημένη συσκευασία, με πλήρη αναγραφή των χαρακτηριστικών και συγκρίσιμη τιμή ανά τεμάχιο.
- Σαφείς συμβατικούς όρους, για τις προθεσμίες παράδοσης και πληρωμής, τις ποσότητες και τη σταθερότητα των τιμών.
- Ουσιαστικό ποιοτικό έλεγχο, με δειγματοληψίες, ζύγιση, δυνατότητα εργαστηριακών δοκιμών και αντικατάσταση μη συμμορφούμενων προϊόντων.
- Συστηματική έρευνα αγοράς, με σύγκριση τιμών μόνο μεταξύ προϊόντων αντίστοιχων προδιαγραφών.
Το συμπέρασμα: Οι δήμοι πρέπει πρώτα να ορίζουν την ποιότητα και μετά να συγκρίνουν την τιμή
Η έρευνα της pyxida-ota αποκαλύπτει ένα πρόβλημα που ξεπερνά την προμήθεια σακουλών απορριμμάτων.
Αναδεικνύει την αδυναμία πολλών δημοτικών διαδικασιών να συνδέσουν με σαφή και ελέγξιμο τρόπο την τιμή με την ποιότητα του προϊόντος.
Οι μεγάλες αποκλίσεις τιμών δεν αποδεικνύουν από μόνες τους κακοδιαχείριση. Αποτελούν, όμως, ισχυρή ένδειξη ότι απαιτείται καλύτερη τεκμηρίωση των αναγκών, σαφέστερη περιγραφή των προϊόντων και αποτελεσματικότερος έλεγχος των αγορών.
Το γεγονός ότι μόνο τρεις συμβάσεις προσδιορίζουν το πάχος της σακούλας και καμία δεν περιλαμβάνει μετρήσιμη απαίτηση αντοχής είναι ενδεικτικό του προβλήματος.
Το ίδιο ισχύει για την περιορισμένη εφαρμογή περιβαλλοντικών κριτηρίων, τις ασαφείς προθεσμίες παράδοσης και τις ελλείψεις στους μηχανισμούς ποιοτικού ελέγχου.
Η βελτίωση δεν προϋποθέτει απαραίτητα σύνθετες διοικητικές μεταρρυθμίσεις ή μεγάλες οικονομικές δαπάνες.
Μια ολοκληρωμένη τεχνική προδιαγραφή, με σαφείς απαιτήσεις για πάχος, βάρος, αντοχή και ανακυκλωμένο περιεχόμενο, μπορεί να αποτελέσει την αφετηρία.
Σε συνδυασμό με στοιχειώδεις δειγματοληπτικούς ελέγχους και συστηματική σύγκριση των τιμών, μπορεί να ενισχύσει τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των δημοτικών προμηθειών.
Το ζητούμενο δεν είναι οι δήμοι να αγοράζουν απλώς τη φθηνότερη σακούλα. Είναι να γνωρίζουν ακριβώς τι αγοράζουν, να μπορούν να αποδεικνύουν ότι παραλαμβάνουν αυτό που πληρώνουν και να εξασφαλίζουν την καλύτερη δυνατή αξιοποίηση των χρημάτων των δημοτών.
Γιατί ακόμη και μια προμήθεια λίγων λεπτών του ευρώ ανά τεμάχιο μπορεί να αποκαλύψει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται, πραγματοποιούνται και ελέγχονται οι δημόσιες δαπάνες.
myota.gr
