Η «Τοξικότητα» ως Άλλοθι: Η Άρνηση της Λογοδοσίας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Γράφει ο Μελάς Νικόλαος 

Στην τοπική αυτοδιοίκηση έχει εδραιωθεί μια επικίνδυνη πρακτική: όταν η διοίκηση δέχεται τεκμηριωμένη κριτική, αποφεύγει την ουσία και επιτίθεται στον τρόπο διατύπωσης της. Ο όρος «τοξικότητα» δεν χρησιμοποιείται ως περιγραφή — χρησιμοποιείται ως άμυνα.

Πρόκειται για μια συνειδητή μετατόπιση της συζήτησης. Αντί να δοθούν απαντήσεις, να παρουσιαστούν στοιχεία ή να αναληφθεί ευθύνη, επιχειρείται η απαξίωση της κριτικής. Το πρόβλημα παύει να είναι το γεγονός και γίνεται ο φορέας του.

Η πρόσφατη υπερχείλιση βόθρων στα Αμπελάκια Σαλαμίνας ανέδειξε με σαφήνεια αυτή τη στρέβλωση. Ένα ζήτημα με προφανείς υγειονομικές προεκτάσεις δεν αντιμετωπίστηκε με σχέδιο και διαφάνεια, αλλά με αναφορές σε «τοξικό κλίμα». Όμως η πραγματική τοξικότητα δεν ήταν η κριτική — ήταν η ίδια η κατάσταση.

Το ίδιο μοτίβο επαναλαμβάνεται συστηματικά: καθυστερήσεις βαφτίζονται «αρνητισμός», επισημάνσεις χαρακτηρίζονται «υπονόμευση», και η λογοδοσία μετατρέπεται σε ηθικό ζήτημα προθέσεων. Έτσι, η διοίκηση αποφεύγει τον έλεγχο, μετατρέποντας τον δημόσιο διάλογο σε πεδίο εντυπώσεων.

Αξίζει να γίνει μια σαφής διάκριση. Η υβριστική ή κακόπιστη κριτική είναι πράγματι προβληματική. Όμως η τεκμηριωμένη, συγκεκριμένη και απαιτητική κριτική δεν είναι «τοξική». Είναι θεμελιώδης λειτουργία της δημοκρατίας.

Μια διοίκηση που λειτουργεί με επάρκεια δεν φοβάται την κριτική. Απαντά με στοιχεία, εξηγεί, διορθώνει. Δεν καταφεύγει σε χαρακτηρισμούς για να καλύψει αδυναμίες.

Όταν η κριτική βαφτίζεται «τοξικότητα», η ευθύνη δεν αίρεται — απλώς αποκρύπτεται. Και όταν η ενόχληση στρέφεται προς αυτόν που αναδεικνύει το πρόβλημα, αντί προς το ίδιο το πρόβλημα, τότε το ζήτημα δεν είναι ο δημόσιος λόγος.

Είναι η ίδια η ποιότητα της διοίκησης.

Σε μια δημοκρατία, η σιωπή δεν αποτελεί ένδειξη ομαλότητας. Αποτελεί ένδειξη απουσίας ελέγχου.